AU! Van een gevoelige knie tot een gevoelig gesprek

Pijn, iedereen krijgt er in zijn leven mee te maken. Ik ken ze allemaal: een stevige hoofdpijn, menstruatiepijn, pijn na het trekken van een kies, kluspijn (oeps! een klap met mijn hamer op mijn eigen vinger), of afgelopen week: pijn na een ongelukkige val van mijn fiets. Ik viel vol op mijn knieën en moest mijn tanden stevig op elkaar klemmen om de pijn te verbijten. Een val precies op dat deel van mijn  lichaam waar ik al zo lang mee heb getobd. En dat terwijl het nu eindelijk een beetje beter leek te gaan. “Nee nee,… niet mijn knieën, die zijn al zo slecht…”, jammerde ik.

Pijn is een fascinerend fenomeen. Tegenwoordig weten we dat we het niet puur fysiek kunnen verklaren, maar dat het wordt veroorzaakt en in stand kan blijven door een complex samenspel van  fysieke, psychologische en omgevingsinvloeden. Een wetenschappelijk experiment (1) liet bijvoorbeeld zien dat de betekenis die we zelf geven aan datgeen wat de pijn veroorzaakt, van grote invloed kan zijn op de pijnbeleving: mensen die een koude staaf tegen hun nek aan kregen en waren wijsgemaakt dat deze heet was, schatten de pijn en de schade hoger in dan mensen aan wie was verteld dat de staaf koud was. Het is goed mogelijk dat op een vergelijkbare manier mijn “pijngeschiedenis” en mijn overtuiging dat mijn knieën “slecht zijn”, nu van invloed zijn op de intensiteit van mijn pijn en hoe ik daarmee omga (bijvoorbeeld sinds mijn val extra voorzichtig van de trap lopen). In de literatuur wordt ook wel gesproken van “pain catastrophizing”, waarmee wordt verwezen naar het proces waarbij pijn wordt ervaren als extreem bedreigend (2).

In mijn promotieonderzoek “Naar een gedeeld begrip van de pijn” bestudeer ik gesprekken tussen patiënten met chronische pijn en hun behandelaars. Waar acute pijn nog een signaalfunctie vervult van weefselschade (pas op, even kalm aan!), is bij chronische pijn deze weefselschade vaak niet meer aanwezig. De pijn heeft zijn beschermende functie dus veelal verloren. Dat wil echter niet zeggen dat de pijn maar tussen de oren zit! Sociale en psychologische factoren – zoals emoties, gedachten en gedrag – kunnen de pijn en de beperkingen die patiënten daarvan ervaren in belangrijke mate in stand houden.

Het praten met behandelaars over chronische pijn en de factoren die deze hebben veroorzaakt of in stand houden, blijkt niet altijd gemakkelijk. Want, hoe kunnen we een ander onze pijn duidelijk maken? We voelen deze toch immers alleen zelf. En hoe zorg je ervoor dat jijzelf en je pijn (zeker wanneer die biomedisch niet meer duidelijk te verklaren is), serieus genomen worden? De komende 4 jaar krijg ik de kans om het onderwerp pijn verder in te duiken en probeer ik een antwoord te vinden op dit soort vragen door patiënt-behandelaar gesprekken te bestuderen. Ik ben benieuwd of ik de pijn in mijn knieën en de gesprekken daarover met mijn eigen fysiotherapeut daardoor ook anders ga bekijken.

  1. Arntz A, Claassens L. The meaning of pain influences its experienced intensity. Pain. 2004;109(20-25).
  2. Leeuw M, Goossens M, Linton S, Crombez G, Boersma K, Vlaeyen J. The fear-avoidance model of musculoskeletal pain: current state of scientific evidence. Journal of Behavioral Medicine. 2007;30(1):77-94.

Deze blog is geschreven door Baukje Stinesen, docent-onderzoeker bij het PubLab.

Meer lezen over pijn onderzoeken van het PubLab?