Bye bye WhatsApp!

Leestijd +-6 minuten

De manier waarop Facebook omspringt met onze gegevens geeft veel gebruikers al lange tijd een wat onbehaaglijk gevoel. Eerder dit jaar kwam Facebook dan ook flink onder vuur te liggen toen bleek dat de gegevens van miljoenen gebruikers werden gebruikt door het politieke adviesbureau Cambridge Analytica. Ook werd duidelijk dat van veel mobiele telefoons bel- en sms gegevens werden verzameld en werd Facebook verweten te weinig te doen om de verspreiding van nepnieuws en buitenlandse inmenging in verkiezingen te beperken.
In reactie hierop, riep Arjen Lubach in april 2018 kijkers van zijn televisieprogramma Zondag met Lubach op om massaal ‘bye bye’ te zeggen tegen Facebook. Net als veel andere Nederlanders, zei ik samen met een aantal andere PubLab-leden vaarwel tegen het platform. In deze blog, vertel ik je hoe het daarna verder ging.

Buikpijn die cognitieve dissonantie heet
Ondanks het heerlijke gevoel van opluchting dat volgde na het verwijderen van mijn account – ik bleek Facebook namelijk helemaal niet te missen! – bekroop mij enkele weken geleden toch opnieuw dat onbehaaglijke gevoel. Dat kwam omdat ik ondertussen nog wél vrolijk whatsappend door het leven ging. En zeg nou zelf: is het niet allemaal één pot nat? WhatsApp is immers in handen van Facebook, het bedrijf dat gebruikersgegevens als verdienmodel heeft. Steeds vaker geconfronteerd met de uitspraak “Als een dienst gratis is, dan ben jij niet de klant, maar het product”, kreeg ik nu zelfs een beetje buikpijn.

Zo’n vervelend gevoel noemen mijn collega-onderzoekers van de onderzoekslijn Gedrag ook wel ‘cognitieve dissonantie’: een onaangename spanning die we ervaren, wanneer ons handelen niet in overeenstemming is met onze waarden en opvattingen. Dat gevoel is op twee manieren op te lossen. Bij de eerste manier brengen we onze overtuigingen in lijn met ons gedrag. We praten het met andere woorden een beetje goed (‘Ach ja, privacy bestaat toch ook eigenlijk niet echt meer vandaag de dag? Daar doe je niks aan’). De tweede manier, is het in overeenstemming brengen van ons gedrag met onze overtuigingen (rigoureus stoppen met WhatsApp dus!).

Veranderen
Aan de tweede manier, het veranderen van gedrag, heb je vaak nog een hele kluif. Zo ook in dit geval: je moet op zoek naar een alternatief en je vrienden overtuigen ook over te stappen. Dat laatste zullen ze wellicht niet allemaal doen. Je zult dus afscheid moeten nemen van sommige WhatsAppgroepjes en contacten. Dit maakte optie 1 op het eerste gezicht aantrekkelijk. Maar niet voor lang: bij deze kop-in-het-zandmethode voelde ik me vervolgens toch ook weer niet helemaal lekker. Blijkbaar schuurde die weer met andere overtuigingen die ik heb. Stoppen met WhatsApp was onoverkomelijk. Als we willen dat er werkelijk iets verandert, moeten we het niet alleen hebben van nieuwe privacywetgeving, maar ook als gebruikers onze grenzen aangeven naar bedrijven die dingen doen die ons niet bevallen.

Als één schaap over de dam is
Bij de keuze voor een alternatief, volgde ik mijn broer die al eerder was overgestapt naar Signal: een programma met privacy hoog in het vaandel en een programma dat in het gebruik op WhatsApp lijkt. Het is een open source project, dat gefinancierd wordt met donaties. Dat wekt vertrouwen. Ik besloot om het rustig aan te doen en Signal voorlopig naast WhatsApp te gebruiken, tot voldoende van mijn vrienden Signal ook zouden hebben geïnstalleerd. Enthousiast verspreidde ik de boodschap. En, eerlijk gezegd tot mijn verbazing, stonden vrijwel al mijn vrienden, familie en ook enkele PubLab-leden open voor deze move.

Doe je mee?
Voor degenen die het avontuur (nog) niet hebben aangedurfd: kom je nog? Zo niet, je mag me altijd bellen, mailen óf veel leuker: een mooie brief schrijven. Mijn WhatsApp-account heb ik namelijk verwijderd nu. Bye bye WhatsApp! Eindelijk verlost van die stomme buikpijn!

Deze blog is geschreven door Baukje Stinesen, docent-onderzoeker en promovendus bij het PubLab.

Meer lezen?