Contact hypothese: Een biertje drinken om vooroordelen te verminderen?

Leestijd +- 4 minuten


‘Worlds Apart’ reclame Heineken – rechten: Heineken

Alweer een tijd na de lancering blijft deze commercial van Heineken, een indrukwekkend filmpje. We zien drie tweetallen samenwerken aan een opdracht: het monteren van een bar. Als kijkers weten we dat beiden fundamenteel van mening verschillen over belangrijke dingen in het leven, zoals klimaatverandering (onzin of ernstig). Als de bar staat, krijgen beiden een video te zien met elkaars opvattingen. Na afloop van de video zegt de voice over: ‘You may go or stay and discuss your differences over a beer’.

‘Open your mind, open the world’
Toen de commercial in april werd geïntroduceerd waren er online veel positieve reacties. Vanuit de marketing- en communicatiebranche was er vooral lof voor de manier waarop Heineken haar maatschappelijke betrokkenheid neerzette. De suggestie die van de commercial uit zou gaan is: ‘there’s no gap that can’t be bridged over a refreshing Heineken’. Kort daarvoor had Pepsi ook geprobeerd zich in een commercial te profileren als maatschappelijk betrokken. Dit  pakte echter minder goed uit.

Kort geleden bekeek ik de Heineken commercial met een groep studenten. Ons doel was niet zozeer om te praten over de commercial zelf of over de manier waarop Heineken haar maatschappelijke betrokkenheid etaleerde. De bedoeling was om het experiment dat in de commercial wordt uitgevoerd te bespreken.

Contact hypothese
De commercial is gebaseerd op een sociaal experiment waarin de contact hypothese wordt getoetst. Deze hypothese komt er kort gezegd op neer dat vooroordelen (iets) afnemen als mensen met elkaar in contact komen (Pettigrew & Tropp, 2006). Dus het beeld dat iemand heeft van PVV-ers of vluchtelingen wordt minder stereotiep nadat er contact is geweest.

De contact hypothese is in veel verschillende situaties aangetoond. Het effect werkt ook door na afloop van de experimentele setting. Ook daarna blijken vooroordelen (iets) afgenomen. Een mogelijke verklaring is dat contact bestaande angstgevoelens tegenover een andere groep doet afnemen, en dat dit effect doorwerkt in toekomstige ontmoetingen (Pettigrew & Tropp, 2006).

Verder weten we dat er bepaalde omstandigheden zijn, waarin het effect makkelijker tot stand komt (Allport, 1954). Gunstige omstandigheden zijn o.a.:
– Het contact vindt plaats tussen groepen met een gelijke status;
– Er is sprake van samenwerking met bij voorkeur een gemeenschappelijk doel;
– Support van een erkende autoriteit of vanuit erkende regels.

Soort zoekt soort
In het echte leven gebeurt het echter zelden dat we een biertje drinken met iemand waar we het volstrekt mee oneens zijn. Om te beginnen komen we niet makkelijk in contact of in gesprek met mensen waar we misschien onbewust vooroordelen tegen koesteren. We praten bij voorkeur met  gelijkgestemden die onze eigen opvattingen bevestigen en omringen ons daarmee. En als we mensen ontmoeten die anders denken, gaan we onderlinge verschillen als het even kan uit de weg.

Kortom, gesprekken tussen mensen met verschillende opvattingen komen niet vanzelf tot stand. Ze moeten, zoals in de Heineken commercial, worden ‘georganiseerd’. Het doel van dergelijke gesprek is niet om de ander te overtuigen of om het met elkaar eens te worden, maar om te luisteren naar wat die ander vindt en waarom eigenlijk.

Alle neuzen een kant op
De Human Library, de organisatie waarmee Heineken samenwerkte bij het maken van deze commercial, organiseert wereldwijd dit soort gesprekken. Zoals ze zelf zeggen: ‘The Human Library™ is designed to build a positive framework for conversations that can challenge stereotypes and prejudices through dialogue’. Een sterk initiatief dat ook in Nederland ‘boeken’ uitleent.

Als de overheid gesprekken over maatschappelijke kwesties organiseert is er in het begin  ruimte voor verschillende opvattingen. Maar daarna moet snel de volgende stap gezet worden zoals het vinden van overeenstemming of oplossingen. Tegenstellingen leveren ongemak op, zeker als ze te maken hebben met diepe waarden en overtuigingen. Toch is in een tijd waarin tegenstellingen groot zijn, het ‘organiseren’ van contact tussen andersdenkenden op zich al waardevol.

Deze blog is geschreven door Christine Bleijenberg, docent-onderzoeker van het PubLab

Meer lezen van Christine Bleijenberg?