Discoursanalyse: een vertaling naar de C8-lozing bij DuPont

dupontIn november en december 2016 vond de post-bachelorcursus ‘crises en social media’ plaats, waarbij resultaten uit het succesvolle onderzoeksproject ‘#The Next Level @Crisis via Crossmedia zijn vertaald naar de praktijk. Hierbij stond crisiscommunicatie op social media centraal. Deelnemende professionals blogden over deze cursus. Peter Paul Hellings communicatieadviseur bij de gemeente Utrecht schreef er de volgende blog over. 

Inleiding
Onder de vlag van The Next Level van Hogeschool Utrecht werd ik in zeven dinsdagavonden bijgespijkerd op het leren kijken als analist naar de aard van het gesprek: de discoursanalyse. Door inzicht te krijgen in het gebruik van taal in online reacties biedt de discoursanalyse een blik op geruchtvorming en mobilisatie van mensen rond een specifiek onderwerp: ‘de crisis’. Een prachtige aanvulling op de ISB-methode bij omgevingsanalyse in crisistijd. (ISB staat voor Informatiebehoefte: de vraag, Schadebeperking: waargenomen gedrag en Betekenisgeving: de waarde/duiding van de crisis) en de issue-analyse methode waarbij een beeld wordt gevormd over een onderwerp op basis van wat media, stakeholders/opiniemakers of de bevolking over het onderwerp zeggen.

De discoursanalyse is als een kers op de professionele analyse-taart en leert mij de waarde van woorden en tekst nog beter te duiden. Wat wordt er precies gezegd? En hoe wordt dat gezegd? Wat is daarvan het effect? De focus ligt daarbij op geruchtvorming en/of mobilisatie, de ‘discursieve activiteiten’. Wat is nou de trigger die ervoor zorgt dat een gerucht tot stand komt? In hoeverre zijn online reageerders in staat om een gerucht wel of niet te ontkrachten? Welk woordgebruik is er dat aanzet tot mobilisatie van mensen?
Een werk-, denk en leeswijze die me als analist leert om aandacht te hebben voor drie gebieden die impact geven aan de ‘discursieve activiteiten’. De wijze waarop 1) scenario’s aannemelijk worden gemaakt, 2) groepen worden gevormd en 3) sprekers zichzelf presenteren.

De crisis
Aan de hand van een issue/crisis bij DuPont (chemiebedrijf in Dordrecht) probeer ik inzichtelijk te maken hoe de discoursanalyse helpt om binnen de drie aandachtsgebieden berichten te definiëren. Het chemiebedrijf DuPont is in het nieuws nu uit onderzoek van het RIVM blijkt dat het bedrijf vier decennia lang heeft gezorgd voor verhoogde concentraties van de kankerverwekkende stof perfluoroctaanzuur, ook wel C8, in zowel rivierwater van de Lek als van de Noord en de Nieuwe Maas.
Dit nieuws levert logischerwijs reacties op op platformen als Facebook en Twitter. In de reacties die daar verschijnen zijn duidelijk discursieve activiteiten bezig.

Facebook-reactie, 14 december om 18:49:De natuur heeft een zelfreinigende werking…
Niet helemaal duidelijk wat de reageerder hier bedoelt. Is het een opmerking naar andere reageerders dat de lozing niet erg is voor mens en dier? Of is het een speculatie op het scenario dat het RIVM onderzoek zegt dat er geen schade is voor de volksgezondheid.

Facebook-reactie, 15 december om 18:27: Gelijk sluiten die tent, er is daar veel meer gebeurd dan wij weten!
Een mooi voorbeeld van een reactie die aan scenario-vorming doet. Er wordt gespeculeerd dat er nog meer ‘slecht’ nieuws is en dat wat we nu weten nog niet het hele verhaal is. Feiten om dat scenario te ondersteunen worden niet genoemd.

Facebook-reactie, 15 december om 14:44: De vervuiler betaald !! Dus niet !!! Als je teveel loost dan moet je dat ook betalen ! En zo komen ze er weer makkelijk onderuit.
De reageerder neemt hier een voorschot op een scenario. Het nieuws is op dit moment nog feitelijk van aard. Of en wat de precieze consequenties zijn van de uitkomsten van het onderzoek van het RIVM is nu nog niet bekend. Voor degene die reageert is dat echter wel al duidelijk, de verantwoordelijken komen er mee weg.

Twitter-reactie, 14 december om 12:37: Jaja… dat @rivm kennen we.. @ZEMBLA #kunstgras.”
Een reactie waarin zowel op een scenario wordt gezinspeeld: Het RIVM speelt onder 1 hoedje met DuPont, als op een spreker die zichzelf lijkt te willen presenteren als een kritische volger van het nieuws door de link te leggen naar een andere kwestie waar het RIVM recent bij betrokken was.

Twitter-reactie, 6 december om 11:15:Dat is 1.” Als reactie op nieuwskop “DuPont zet fabrieksbaas opzij na grote lekkage.
De twitteraar speculeert hiermee op het vertrek van meerdere verantwoordelijken zonder dat er status wordt gegeven aan de kracht of macht waarmee hij dat voor elkaar kan krijgen.

Facebook-reactie 14 december om 12:01: vandaar dat er veel mensen in slie kanker hebben of krijgen hiep hiep hoera.
In deze reactie wordt geprobeerd een scenario aannemelijk te maken. Het lozen van chemicaliën heeft een verband met gevallen van kanker in Sliedrecht.

Meer lezen over de Post-bachelor cursus crises & social media?
Nieuwsbericht Post-bachelor cursus.
– Lees de blog van deelnemer Annita van Prooijen over online reacties a.d.h.v. bewonersbijeenkomsten vluchtelingenopvang Utrecht
Cursusinformatie en inschrijven cursus.