Fietsen met Focus: jongeren smartphonevrij op de fiets

Jongeren op de fiets: geen optimale combi wanneer ze gebruik maken van hun smartphone en zich al bellend, facebookend, append of muziek luisterend door het verkeer manoeuvreren. Bij maar liefst 20% van de verkeersongelukken waar een jongere bij betrokken is, speelt smartphonegebruik een rol. Soms zelfs met dodelijke afloop, zoals het tragische verhaal van de 13-jarige Tommy-Boy laat zien. Ondanks de overduidelijke risico’s gebruikt ruim driekwart van de jongeren hun smartphone op de fiets, alle overheidscampagnes ten spijt. Aanleiding voor Minister Schultz van Haegen om een wettelijk verbod op smartphonegebruik op de fiets voor te bereiden. Een ‘relatief nieuwe en belangrijke risicofactor in het verkeer’, noemde Schultz afleiding door smartphones in het verkeer. Vlak voor dit nieuws over een mogelijk verbod naar buiten kwam, rondde PubLab in opdracht van de Provincie Utrecht een onderzoek naar dit complexe vraagstuk af, samen met creatieve partijen Ideate en Moorgen. De focus in het onderzoek lag op de vraag: hoe kan worden voorkomen dat jonge pubers hun smartphone in het verkeer gaan gebruiken?

nikkiDe uitdaging waar PubLab samen met een team van gedragswetenschappers, communicatiedeskundigen en ontwerpers voor stond, was ervoor te zorgen dat kinderen, die nu op de basisschool zitten, iets over een paar jaar níet gaan doen, waar ze nu nog amper mee bezig zijn. Cruciaal om dit goed te kunnen voorbereiden, is op een bijna forensische manier in de huid van aanstormende brugklassers te kruipen. Dit hebben we gedaan via gesprekken met pedagogen, deskresearch, observaties van fietsende scholieren, keukentafelgesprekken met ouders en kinderen en een kennissessie met verkeers- en jeugdexperts. Zo kregen we een goed beeld van wat een jongere drijft of weerhoudt de smartphone op de fiets te gebruiken en konden we een vijftal dynamische persona’s ontwikkelen die de overgang van 12 naar 14 jarige beschrijven. Hierdoor konden we kansrijke aanknopingspunten -’hotspots’- identificeren waarop interventies gericht op gedragsverandering effectief zouden kunnen inhaken.

Resultaten en interventierichtingen
Het onderzoek maakte al direct duidelijk dat de problematiek complex is. Aan het eind van de basisschool staat het leven van jongeren op het punt een stroomversnelling in te gaan. Ze gaan naar de middelbare school, waarbij ze vaak verder fietsen dan voorheen en ze krijgen te maken met een nieuw schoolsysteem met roosters, cijfers en lokalen. Ook verandert hun sociale omgeving in hoog tempo; ze leren in korte tijd veel nieuwe mensen kennen en vrienden worden steeds belangrijker. Zelf veranderen ze ook; ze gaan op zoek naar hun eigen identiteit, trekken opgelegde regels in twijfel en leren steeds beter argumenteren en relativeren.

Een belangrijke conclusie uit ons onderzoek was dat een simpele, enkelvoudige interventie op de basisschool niet voldoende zal zijn om de smartphone van de fiets te verbannen. De basisschooltijd is wel een belangrijk moment om te beginnen met een zorgvuldig afgestemde interventiestrategie die doorloopt tot de eerste jaren van de middelbare school. Het doel van die strategie is om aan te sluiten bij veranderingen die jongeren doormaken en ze stap voor stap, bewust en onbewust, te stimuleren om hun telefoon niet te bedienen tijdens het fietsen.

fietsen-met-focus-26PubLab adviseert een langjarige campagne richting diverse doelgroepen met een heldere boodschap als: ‘fietsen doe je met focus’ (framing). Door bijvoorbeeld het schoolkamp of de musical aan te grijpen als voorlichtingsmoment (entertainment education), VR-games of les van een ervaringsdeskundige wordt deze boodschap geladen en krijgt deze in verschillende situaties meer betekenis.

De campagne die is ingezet op de basisschool, krijgt met een nieuwe toon en een andere boodschap een vervolg (minder de regels, meer de norm: telefoongebruik tijdens het fietsen is not done). Rolmodellen zoals vloggers of populaire instagrammers kunnen worden ingezet om de boodschap over te brengen. De groep wordt uitgedaagd om gezamenlijk een doel af te spreken (commitment), waarbij het behalen van dit doel (met de groep) wordt beloond. Waar mogelijk wordt de identiteit van de jongere benut om de ouders aan te spreken op mogelijk verkeerd voorbeeldgedrag. Scholen en verenigingen kunnen zich, net als de klas, committeren aan de norm door een ‘focus-school’ te zijn.

 

fietsen-met-focus-27

De komende tijd zal verkend worden op welke manier de voorgestelde interventies kunnen worden uitgewerkt en in een pilot kunnen worden getest. Ook wordt bekeken op welke vlakken er nog vervolgonderzoek gedaan moet worden. Zo komen we hopelijk steeds dichterbij smartphonevrije jongeren op de fiets!

Meer weten over het onderzoek of geïnteresseerd in samenwerking? Neem contact op met karen.hilhorst@hu.nl (projectleider) of charlotte.daalderop@provincie-utrecht.nl.

Verder lezen?