Social media challenges: onschuldig of risicovol?

Leestijd: 5 minuten

Auteur: Marlise van den Berg, derdejaars student Communicatiemanagement Hogeschool Utrecht. 

In een filmpje op Instagram werd ik door een vriendin getagd en uitgedaagd om een emmer ijswater over mijn hoofd heen te gooien. Natuurlijk heb ik deze “Ice Bucket challenge” zonder erbij na te denken aanvaard en stond ik binnen 24 uur te rillen van de kou. In 2014 was deze bekende challenge een hype met een positieve achterliggende gedachte en sindsdien zijn ze niet meer weg te denken bij jongeren. Veel van jullie herkennen dit misschien en hebben ook weleens meegedaan aan een social media challenge. Maar zijn alle social media challenges wel zo onschuldig?

Social media challenges
Een social media challenge kan het beste worden beschouwd als een actie die een internethype wordt, de wereld over gaat, meerdere gevolgen heeft en weer overwaait. Op social media en in nieuwsberichten zijn er tegenwoordig talloze social media challenges te vinden. Wat begon met een geslaagde Ice Bucket Challenge in 2014 met een opbrengst van 115 miljoen euro, waar meer dan 17 miljoen mensen aan meededen, horen we laatste tijd steeds meer schrikwekkende verhalen over social media challenges. Op het moment zijn risicovolle challenges in trek bij jongeren tussen de 12- 20 jaar. Denk aan de Duct Tape challenge, de Salt and Ice challenge, de Cinnamon challenge, de Chockinggame en op dit moment actueel: de Blue Whale challenge, misschien weleens van gehoord?

Permanente schade
Social media challenges kunnen leuk zijn en motiverend werken. Maar er zijn ook risicovolle social media challenges die gevaarlijke gevolgen met zich mee kunnen brengen. Deze gevolgen bestaan vooral uit lichamelijke permanente schade. Uit eigen onderzoek kwam naar voren dat 10 van de 15 jongeren weleens mee heeft gedaan aan één van deze risicovolle challenges die hieronder beschreven staan.

  • Blue Whale challenge: Deelnemers van deze bizarre challenge moeten 50 dagen lang gevaarlijke opdrachten uitvoeren: van het kijken naar een horrorfilm en zelfverminking, tot het plegen van zelfmoord. Van iedere stap moet een foto geplaatst worden op social media. De Russische bedenker van de challenge: Philipp Budeikin wordt ervan verdacht zestien meisjes aangezet te hebben tot zelfmoord.
  • Salt and Ice challenge: Bij deze recente challenge, populair onder 12 tot 18- jarigen, is het de kunst om zout en ijsblokjes zolang mogelijk op de huid te laten branden. Het resultaat wordt daarna gefotografeerd of gefilmd en op social media geplaatst. Op social media zijn al verschillende foto’s van eerste- en tweedegraadsbrandwonden verschenen. In Engeland werden al meer dan 500 jongeren naar het ziekenhuis gebracht met zelfs derdegraads brandwonden.
  • Duct Tape challenge: Al meer dan 200.000 jongeren hebben meegedaan aan deze hype: je zo snel mogelijk bevrijden nadat je bent vastgemaakt met duct tape. Vorig jaar raakte een 14- jarige jongen uit de VS ernstig gewond nadat hij was vastgemaakt aan een lantaarnpaal en zich probeerde te bevrijden. “Zijn oogkas werd verbrijzeld en een oogzenuw knapte. Het is de vraag of hij ooit weer kan zien met zijn linkeroog”, aldus zijn moeder.
  • Cinnamon challenge is al jaren een trend onder jongeren en had haar hoogtepunt in 2012 met 70.000 Twitter-berichten per dag. Deelnemers nemen een droge hap kaneel en moeten dit, zonder water, binnen een minuut door zien te slikken. De 13- jarige Germain uit Hilversum heeft vijf dagen in coma gelegen na het meedoen aan deze challenge. “Volgens artsen is het een wonder dat hij nog leeft”, aldus zijn stiefmoeder. Ook artsen waarschuwen voor deze challenge die voor verstikking kan zorgen.
  • De chocking game is al jaren een hype en sinds 2015 weer in opkomst. In deze challenge laten jongeren zichzelf verstikken of laten zich wurgen, zodat er zuurstoftekort in de hersenen ontstaat, wat zorgt voor een “high gevoel”. In Nederland is er in 2016 een 12-jarig meisje een tijdlang bewusteloos geweest nadat ze meedeed aan deze challenge. Ook heeft het wereldwijd al meerdere dodelijke slachtoffers geëist.

Groepsdruk, onwetendheid en karakter

Zich aansluiten bij een groep is belangrijk voor jongeren en wanneer vrienden meedoen aan een challenge zal het lastig zijn om hier nee tegen te zeggen”. – Pien Bons

Waarom doen jongeren juist mee aan deze risicovolle social media challenges? Volgens Pien Bons, psycholoog in opleiding tot GZ-psycholoog, spelen groepsdruk, onwetendheid en nieuwsgierigheid hierbij een grote rol. In de pubertijd is het belangrijk om bij een bepaalde groep te horen en doen jongeren soms dingen die zij anders niet zouden doen. Daarnaast geeft zij aan dat veel jongeren onvoldoende kennis hebben over de gevolgen die challenges kunnen hebben. Zij zijn nieuwsgierig naar nieuwe dingen en zoeken hun grenzen op.

Praktijk Psycho Wijs (2016) geeft aan dat karakter van kinderen ook een rol speelt bij het meedoen aan risicovolle challenges. ‘Initiatiefnemers’ zullen wellicht eerder onhandige dingen hebben uitgehaald en zullen eerder meedoen aan deze risicovolle challenges. Daarnaast zijn er ook ‘volgers’: kinderen waarvan ouders nooit hadden verwacht dat hun kind zulke uitdagende dingen zou doen. Deze ‘volgers’ doen vaak mee aan de challenges om niet buiten de groep te vallen.

Rol van social media
Social media zijn niet meer weg te denken bij jongeren. Uit onderzoek van Newcom Research (2017) blijkt dat Youtube, Facebook en Instagram in de top 5 van meest gebruikte social media staan onder jongeren tussen 12-20 jaar. Dit zijn dé geschikte kanalen voor challenges; waar de jongeren hun foto’s en video’s kunnen plaatsen, delen en anderen kunnen taggen. Volgens Praktijk Psycho Wijs (2016) maken de reacties van anderen het aantrekkelijk om de foto’s en video’s te plaatsen op social media. Daarnaast is dit bewijs dat anderen ook meedoen aan de challenges en dit leuk vinden. Dit prikkelt het idee “als hij of zij het kan, kan ik het ook”.
Ook spelen social media een grote rol bij de ‘naamsbekendheid’ van de challenges. Uit eigen onderzoek bij 15 jongeren, gaven 12 jongeren aan dat zij via social media in aanraking gekomen zijn met de challenges. “Social media maken het aantrekkelijk om mee te doen aan de challenges, overal op internet kom je deze challenges tegen: Instagram, Facebook noem maar op”, aldus een geïnterviewde. De social media challenges zijn ook te zien bij verschillende bloggers, waaronder Enzo Knol; bedenker van de Deo challenge. Met als uitdaging om zoveel mogelijk deodorant op en stukje huid te spuiten wat kan leiden tot een geïrriteerde huid. Veel van zijn volgers, waaronder jongeren, deden hem na met littekens als gevolg. Hij kreeg veel kritiek van ouders op deze challenge.

Maatregelen tegen challenges
Om de gevolgen van de social media challenges te voorkomen, wordt er vooral online gewaarschuwd. Praktijk Psycho Wijs biedt workshops aan over mediawijsheid en geeft op haar website verschillende tips voor ouders. Zij hebben namelijk invloed op het mediagedrag van hun kind. “Leer je kind dat het niet erg is om ‘nee’ te zeggen. Zijn vrienden zullen hem heus niet in de steek laten”, aldus Praktijk Psycho Wijs. Daarnaast worden op talloze websites, waaronder femalevision.nl en tipsenweetjes.nl vooral moeders gewaarschuwd voor de challenges.

Onschuldig of risicovol?
Om nog even terug te komen op de titel: social media challenges: onschuldig of risicovol? kunnen we concluderen dat niet iedere social media challenge onschuldig is. Op het moment zijn er genoeg challenges met lichamelijke permanente schade als gevolg. Kijk maar naar de challenges die in het artikel zijn beschreven. Ik hoop dat jij na het lezen van dit artikel op de hoogte bent gebracht van de risico’s die challenges met zich mee kunnen brengen. Sommige kunnen erg leuk zijn en ik raad je het ook zeker niet af om mee te doen. Maar denk volgende keer wel even drie keer na voordat je mee doet aan één van de vele challenges!