Van energiek gesprek naar energietransitie

Irene Kelder & Petra Sneijder bij congres Frames met Energie

De ambitie van de Rijksoverheid van een volledig duurzame energievoorziening in 2050 botst regelmatig met lokale overheden en burgers. De inspanningen die worden verricht om de duurzaamheidsdoelstellingen te halen, verlopen lang niet altijd soepel. Hoe kunnen burgers worden betrokken bij een energiecollectief? En hoe kan er voor gezorgd worden dat duurzame energie-initiatieven sneller worden geaccepteerd? Deze vragen stonden centraal bij het tweejarige onderzoeksproject Frames met Energie van Hanzehogeschool Groningen, Hogeschool Utrecht, EMMA en Us Koöperaasje. Op donderdag 30 maart kwam met het symposium ‘Van energiek gesprek naar energietransitie’ een einde aan dit project. In deze blog vertel ik je meer over het project en de inzichten die we tijdens het congres hebben gepresenteerd.

Frames met Energie
Samen met partners is in Frames met Energie onderzocht hoe bij lokale energietransities effectief vorm kan worden gegeven aan communicatie. Om een beter inzicht te krijgen in de factoren die een positief effect hebben op de acceptatie van nieuwe energieprojecten, hebben we drie ‘best-practice-cases’ geanalyseerd: Grunneger Power (GP), Amelander Energiecoöperatie (AEC) en Urgenda. Dit zijn energie-initiatieven die zich op succesvolle wijze hebben ontwikkeld en als voorbeeld kunnen dienen voor andere (lokale) initiatieven.

Discoursanalyse
Gesprekken rondom deze drie energie-initiatieven zijn onderzocht vanuit een discoursanalytisch perspectief. Hierbij kijken we naar de manier waarop mensen in gesprek met elkaar dingen doen met taal. We richten ons daarbij dus niet op de inhoud van uitspraken, maar op de vorm ervan. Zo hebben we bijvoorbeeld gekeken naar de manier waarop de energie-initiatieven zich presenteren in het gesprek over energie en wat het effect is van die formuleringen. Door op deze manier naar gesprekken te kijken, kun je tot verrassende inzichten komen die professionals in het energiedomein helpen beter aan te sluiten bij de omgeving.

Creëren van collectiviteit
Het onderzoek Frames met Energie heeft mooie en bruikbare inzichten opgeleverd. Wat opvallend is, is dat het creëren van collectiviteit een grote rol speelt binnen de drie geanalyseerde cases. We zien dat door termen als ‘we’ en ‘samen’ de gezamenlijkheid benadrukt wordt. Hierdoor wordt tweedeling geminimaliseerd. Collectiviteit werd vaak als voorwaarde gepresenteerd voor het slagen van een duurzame samenleving. Bekijk bijvoorbeeld het fragment hieronder, waarin Marjan Minnesma praat over het actieplan van Urgenda:

  1. Deze visie, dit actieplan is dus ook een agenda,
  2. een urgente agenda. Het laat zien dat iedereen stappen kan
  3. zetten en roept mensen op hun eigen agenda te maken.
  4. Niemand kan het alleen. De overheid niet, bedrijven niet, burgers niet.
  5. Maar samen kunnen we het wel: bouwen aan de nieuwe economie,
  6. met nieuwe beroepen en nieuwe banen, op 100 procent duurzame energie.
    (Joop.nl, 14/03/2014)

In het fragment wordt de suggestie gewekt dat ‘niemand’ in z’n eentje een duurzame samenleving kan realiseren: ‘de overheid niet, bedrijven niet, burgers niet’. Dit is een zogenaamde three-part list. Doordat deze drie facetten dekkend lijken voor wat er wordt beschreven, wordt een beeld opgeroepen van een complete lijst. Dit versterkt de suggestie dat een collectief meer kan bereiken in de transitie naar duurzame energie dan afzonderlijke actoren.

Training Discours Analytische Bril Energie
Bovengenoemd inzicht is in combinatie met andere onderzoeksresultaten verwerkt in de training Discours Analytische Bril Energie. Deze training is gericht op het vergroten van interactionele vaardigheden, zodat je als bestuurder, beleidsmaker, betrokken burger of communicatieprofessional beter aan kunt sluiten bij het gesprek dat in de samenleving wordt gevoerd. Ook inzichten uit een ander onderzoeksproject ‘Let’s Talk Energy’ hebben gediend als input voor deze training. Lees in deze blog van Maartje Harmelink meer over de opzet van de training.

Anticiperen op mogelijke obstakels
In de training gaan we onder andere in op enkele talige handelingen van de succesvolle energie-initiatieven. Het tonen van toegankelijkheid, creëren van collectiviteit en het anticiperen op mogelijke obstakels zijn hier voorbeelden van. Deze talige handelingen zijn in vergelijkbare gesprekscontexten mogelijk ook succesvol.

Urgenda, GP en AEC anticiperen veelvuldig op mogelijke zorgen die mensen ervan kunnen weerhouden om met duurzame energie aan de slag te gaan. In de data werden deze zorgen geadresseerd op een oplossingsgerichte manier. De nadruk in het discours lag op het minimaliseren van obstakels. Niet alleen in onze dataset is deze strategie te zien. Ook in deze commercial van ‘energie besparen doe je nu’ (campagne van de Rijksoverheid) is te zien dat er wordt ingespeeld op een mogelijk obstakel: dat investeren in duurzame energie veel geld kost. Op voorhand wordt al benadrukt dat ‘spouwmuurisolatie jaarlijks honderden euro’s bespaart’ en dat ‘je het zo weer hebt terugverdiend’. Het effect hiervan is dat het voor de burger moeilijk wordt om dit obstakel nog aan te dragen als geldig argument.

Zelf aan de slag
Tijdens de training gaan deelnemers ook zelf aan de slag. Namens een fictieve energiecoöperatie schrijven zij een oproep in een dorpsblad voor deelname aan een zonnepanelenactie. In de oproep moeten tenminste twee gespreksstrategieën worden verwerkt, die vaak worden toegepast door de succesvolle energie-initiatieven. Uiteindelijk worden de verschillende formuleringen bediscussieerd.

Interesse in de training?
Wilt u samen met andere professionals graag de training Discours Analytische Bril Energie volgen? Wij bieden de training op aanvraag aan. Te denken valt aan een workshop of masterclass. Neem bij interesse contact op met ons.