Projectomschrijving HEZO

Het ziekenhuis van de toekomst. Ontwerp van een helende ziekenhuisomgeving.

SIA RAAK MKB project
Het ziekenhuis van de toekomst
Ontwerp van een helende ziekenhuisomgeving (HEZO)
Wat is het Healing Environment concept (HE concept) en wat betekent dit voor ‘het ziekenhuis van de toekomst’ als gebouw en voor de invulling van zorgprocessen.

Looptijd: februari 2010 tot februari 2012

Projectleider: prof. dr. Helianthe S.M. Kort, Lector Vraaggestuurde Zorg
Projectcoördinatie: Frank H. Buijs, projectmanager & ir. Emelieke R.C.M. Huisman, onderzoeker

Aanleiding
Het ziekenhuis als gebouw is evenals de gehele gezondheidszorg in transitie. De architectuur en het ontwerp veranderen van een uniform gestandaardiseerd gebouw naar een helende omgeving, de zogenaamde healing environment. Uit diverse bronnen komt naar voren dat het Healing Environment concept (HE concept) het herstel en het welbevinden van mensen ten goede komt en dat het stress vermindert. Binnen het HE concept gaat het onder meer om het gebruik van passend (dag)licht, natuurlijke kleuren, planten en kunst. Daarnaast betekent het ook dat de omgeving zo is ontworpen dat het de mogelijkheid biedt dat mensen actief en zelfredzaam zijn. Echter, het daadwerkelijk ontwerpen op basis van wetenschappelijke resultaten, het zogenaamde evidence-based, is er nog niet.

De vraag vanuit het MKB is om bekend te raken het Healing Environment concept (HE concept). In dit project werkte MKB en de Hogeschool Utrecht (HU) samen om dit concept te doorgronden (evidence opbouw). De nieuwbouw van het Meander MC werd in het project gebruikt als proeftuin. Pas als begrepen wordt wat het HE concept inhoudt, kan het MKB vraaggericht haar producenten ontwikkelen en/of inzetten. Daarmee ontwikkelt het MKB een duurzame kans als het gaat om verkrijgen van orders bij ziekenhuisbouw, maar ook in breder perspectief, bij minder specifieke bouwprojecten (scholen, bedrijfspanden, etc.). Het innovatief vermogen van het MKB zal toenemen.

Ambitie
De ambitie om een werkproces van integraal programmeren van de helende omgeving te ontwerpen dat onafhankelijk is van disciplines, maar de waarden van alle gebruikers als uitgangspunt neemt. Dit werd gedaan door de vervangende nieuwbouw van het Meander MC als testcase te nemen voor het ontwerpen van een helende omgeving. Het ging om de beschrijving van de functionele eisen die voortkomen uit het HE concept en waarop MKB-bedrijven hun producten en of diensten kunnen aanpassen. Tot nu toe was er namelijk gewerkt met het bestaande aanbod of wel helemaal niet omdat men geen toegang had tot de ziekenhuissector die zich profileert op het HE concept.

Doelstelling
De doelstelling was om een transparant en voor bedrijven begrijpelijk werkproces te beschrijven om gezamenlijk, los van disciplines en de eigen culturen, te komen tot de realisatie van een Healing Environment. De kennis en kunde uit het theoretisch- en praktijkkader leiden tevens tot inzicht en bewustmaking van de professionals binnen de organisaties in de gezondheidszorg op het gebied van healing environment. Het project heeft een bijdrage geleverd aan het creëren van een omgeving waar alle gebruikers (patiënten en medewerkers) zo optimaal mogelijk kunnen functioneren. Patiënten moeten kunnen herstellen en medewerkers moeten effectief maar met plezier kunnen werken. Het project heeft kennis opgeleverd en tevens een bijdrage geleverd aan een omgeving waar een ziekenhuis zich kan profileren als ‘ziekenhuis van de toekomst’.

Doelgroep
Het HEZO-project was in de eerste plaats bedoeld voor het MKB. Daarnaast konden ook andere doelgroepen van het project gebruikmaken, zoals:

  • Professionals in de zorg;
  • Professionals in de huisvesting;
  • Bouwtechnici, installatietechnici, e.d.;
  • Studenten, docenten en onderzoekers.

Daarnaast richtte het project zich ook op bewoners, familie en de zorgprofessionals.

Opzet
Het programma van het project bestond uit drie deelprojecten die aan elkaar gekoppeld zijn. Allereerst vond er een beschrijving plaats van een theoretisch kader van het HE concept. In het theoretisch kader is onderscheid gemaakt in wat evidence-based is, wat staat er ter discussie en wat is nog niet bewezen. Tegelijkertijd is er een beschrijving opgesteld van de te nemen stappen voor het multidisciplinaire werkproces voor MKB-bedrijven binnen het model van geïntegreerd bouwen. Ten slotte is in een praktijkopstelling gekeken naar een aantal aspecten van het therapeutisch effect van de omgeving op de gebruikers. Het gehele proces, om te komen tot bewustwording van het HE concept en handvatten voor MKB-ers om hiermee de markt op te gaan, is op film worden vastgelegd als ‘de making of’. Parallel aan deze drie deelprojecten heeft learning by doing een rol gespeeld. Gedurende het hele traject zijn de resultaten/uitkomsten zorgvuldig getoetst in interactieve sessies, workshops of bijeenkomsten met het MKB.

Beoogd eindresultaat
Het HEZO-project was een bundeling van kennis en kunde op het gebied van Healing Environments, de vertaling naar een bouwopzet, het ontwerp, de inrichting en het invullen van zorgprocessen van ‘het ziekenhuis van de toekomst’. Dit is gebundeld in de volgende producten:

  • Een DVD met opnames van het hele proces, van initiatief tot inzicht in het HE concept;
  • Een basisdocument HE concept waarin een overzicht wordt gegeven van de relevante literatuur. Hierin is onderscheid gemaakt tussen evidence-based, wat staat er ter discussie en wat is (nog) niet bewezen;
  • Een praktijkdocument, dit is een vertaling van het theoretisch kader naar het praktijkkader.

Studentenparticipatie
In het HEZO-project hebben studenten geparticipeerd vanuit diverse faculteiten en opleidingen. Zo zijn er studenten betrokken van de Faculteit Natuur en Techniek (FNT), van de Faculteit Communicatie en Journalistiek (FCJ) en van de Faculteit Gezondheidszorg (FG). Studenten nemen op de volgende manier deel aan het project:

  • Minor Public Health Engineering;
  • Nieuwe Dingen Doen. Vertaling theoretisch kader naar richtlijnen voor het MKB;
  • Afstudeeropdrachten. Onderwerp: literatuuronderzoek HE-concept; rol van de ziekenhuisomgeving binnen het HE-concept;
  • Onderzoeksopdrachten. Onderwerp: ‘fysieke omgeving’, ‘digitale interactie’, ‘veiligheidsaanbevelingen’ en ‘meebeleven’.

Team
Stuurgroep leden:
Helianthe Kort (Hogeschool Utrecht – Faculteit Gezondheidszorg en penvoerder)
Remko van der Lugt (Hogeschool Utrecht – Faculteit Natuur & Techniek)
Frank Buijs (Hogeschool Utrecht- Faculteit Gezondheidszorg)
Anita Cremers (TNO en Hogeschool Utrecht)
André Willems (Meander Medisch Centrum)
Mathijs van Dijk (Well Design)
Wilco Vernooij (IBH Houten)
Johan van Baardwijk (Cofely GDF SUEZ)

Projectgroep leden:
Helianthe Kort (Hogeschool Utrecht – Faculteit Gezondheidszorg)
Frank Buijs (Hogeschool Utrecht – Faculteit Gezondheidszorg)
Emelieke Huisman (Hogeschool Utrecht – Faculteit Gezondheidszorg)
Mirella Velzen (Hogeschool Utrecht – Faculteit Gezondheidszorg)
Remko van der Lugt (Hogeschool Utrecht – Faculteit Natuur & Techniek)
Danielle Vossebeld (Hogeschool Utrecht – Faculteit Natuur & Techniek)

 

Foto’s Meander MC in Amersfoort; waar het HE-concept is toegepast.

Foto’s Dirk Verwoerd – Atelier PRO