Niet volgtijdelijk curriculum

Wat

Flexibel onderwijs vraagt om een curriculum met zo min mogelijk volgtijdelijkheid (opeenvolgende onderwijsmodules in een vaste volgorde) en veel zelfstandig te volgen modules. (Aankomend) professionals kunnen bij een niet-volgtijdelijk curriculum diverse typen leerwegen volgen, met gradaties van helemaal vast naar helemaal op maat. Ze kunnen zelf kiezen of en in welke mate ze onderwijsactiviteiten en begeleiding nodig hebben.

Waarom

Voor gepersonaliseerd leren is het nodig dat het curriculum vooral bestaat uit losse en zelfstandig te volgen onderwijseenheden. Die kunnen in meer of mindere mate gestructureerd zijn. Het curriculum bevat concrete mogelijkheden waarmee studenten/professionals hun eigen leerweg vormgeven. Op deze manier kunnen zij competenties verwerven over beroepsinhouden en hun vermogen ontwikkelen om regie te nemen over hun (leven lang) leren. Ze kiezen de onderwijsactiviteiten die het beste bij hen passen en kunnen na verloop van tijd eventueel overschakelen van een gestructureerd onderwijsprogamma naar een leerweg op maat.

Hoe

Bij gepersonaliseerd leren kunnen de leerwegen binnen een opleiding verschillen. De (aankomend) professionals werken wel allemaal toe naar dezelfde leeruitkomsten en hetzelfde diploma. Kernvragen zijn steeds: waar sta jij als (aankomend) professional nu? Waar werk je naartoe? Wat is voor jou een passende manier om daar te komen? En wat heb je daarvoor nodig? (Aankomend) professionals krijgen steeds meer de regie over hun eigen leerproces. Ze bepalen steeds meer wanneer en hoe ze de leeruitkomsten aantonen en ontvangen daarbij begeleiding van docenten.

Het benodigde leerproces is bepalend voor het al dan niet volgtijdelijk karakter van het curriculum. Zo is voor bepaalde vaardigheidstraining een systematische opbouw – soms over enkele jaren – belangrijk. Maar zo’n systematische opbouw kan toch flexibele kenmerken hebben, bijvoorbeeld ruimte om te kiezen voor eigen casuïstiek, uitwerkingsvorm of tijdsduur.

We onderscheiden vier typen leerwegen:

  • Type 1 Eén vaste aangeboden leerweg
  • Type 2 Keuze uit meerdere vaste aangeboden leerwegen
  • Type 3 Globale leerweg met eigen accenten
  • Type 4 Persoonlijke leerweg

In de huidige onderwijssituatie is meestal sprake van een of meer vaste leerwegen (type 1 of 2). Dit zijn aangeboden onderwijsprogramma’s: volgtijdelijk en met beperkte ruimte voor een persoonlijke invulling door de (aankomend) professional. Type 3 en 4 zijn innovatieve leerwegen: niet-volgtijdelijk, met veel meer ruimte voor persoonlijke invulling. De vier typen leerwegen kunnen binnen een opleiding naast elkaar bestaan.

Voorbeelden persoonlijke leerweg

Deeltijdopleiding Pedagogiek
Deze dialooggestuurde opleiding werkt met een alternatief voor een gebruikelijk, vaststaand curriculum: een zogenaamd ‘leerlandschap’ waarin studenten eigen keuzes kunnen maken. Studenten worden vanuit een ecologische visie op het beroep opgeleid tot zelfverantwoordelijke professionals die kunnen samenwerken in een complexe werkelijkheid.

Studenten hebben een belangrijke stem in de vormgeving van hun opleiding. Opleiden volgens dit concept is niet de dingen voordoen en alles vooraf bepalen. Studenten ondersteunen houdt in: hen bewust maken op denk- en handelingsniveau van keuzes, leerplannen en de consequenties daarvan. Door de dialoog te voeren binnen de opleiding en het pedagogisch werkveld leren studenten met ‘eigen stem te spreken’, zelf leerdoelen te formuleren en hun eigen verhaal vorm te geven.

Op basis van Levend Leren gaan docenten als coach een verbinding aan met studenten en vormen zo een gezamenlijke leergemeenschap. Bijzonder binnen de deeltijdopleiding Pedagogiek is de samenstelling van heterogene leerteams. Studenten vormen met medestudenten uit alle fasen van de opleiding een kleine leergemeenschap van ongeveer acht personen. Het leerteam vormt hierdoor een afspiegeling van een professioneel lerend team in het werkveld. Het Levend Leren en de ecologische visie zijn toepasbaar in iedere vorm van onderwijs.

International Business & Management Studies
Docent en onderzoeker Michiel van der Ven heeft zijn eigen gepersonaliseerde leersysteem ontwikkeld. Hij kijkt vooral naar een match tussen type student (voorkeurstijl van leren) en de begeleiding die daar het best bij aansluit. Zijn studenten maken een keuze uit vijf ‘onderwijsniveaus’, van volledig zelfstandig tot veel begleiding en structuur. Voordeel volgens Van der Ven: de resultaten zijn uitstekend. Nadeel volgens hem: het is arbeidsintensief voor docenten. Lees meer.

Nog enkele voorbeelden:

  • Een student die zelf een passende beroepsopdracht acquireert waarmee leeruitkomsten kunnen worden aangetoond.
  • Onderwijsactiviteiten aangeboden door andere instellingen voor hoger onderwijs, zoals via Kies Op Maat (KOM), een tweede inschrijving en MOOC’s (Massive Open Online Course).
  • Een student of professional die elders verworven competenties via LOT formaliseert en deze inbrengt in zijn of haar persoonlijke onderwijsprogramma.

Samenhang

Gepersonaliseerd leren als raamwerk voor talentontwikkeling is een van de vijf uitgangspunten van de HU-onderwijsvisie. Gepersonaliseerd leren vraagt om een niet-volgtijdelijk curriculum: zo veel mogelijk zelfstandig te volgen onderwijsactiviteiten, die leerwegonafhankelijk worden getoetst.