Waarom het Legal Empowerment Lab?

Utrecht – de rechtvaardige stad

Het Legal Empowerment Lab is onderdeel van het Instituut voor Recht van de Hogeschool Utrecht. Vanwege haar ligging en ambities trekt de HU samen met onder andere de Gemeente Utrecht op in een structurele samenwerking op het thema De Rechtvaardige Stad. Deze samenwerking heeft de HU in haar strategische visie HU 2020 annex ‘de HU, partner in de stad van morgen’, vastgelegd.

In dit kader willen het Instituut voor Recht (IvR) en het Lectoraat Toegang tot Recht van de HU aansluiten bij dit, in combinatie met de thema’s Professionele ICT-skills en de ICT-toegeruste Samenleving. Thema’s die Europa-breed herkenbaar zijn en waarbij  zelfredzaamheid een belangrijk begrip is.

Zelfredzaamheid

In Nederland is binnen de transformatie naar de participatiemaatschappij en de netwerksamenleving het sleutelwoord zelfredzaamheid echter nog niet uitgekristalliseerd. Wat wij in ieder geval niet willen dat zelfredzaamheid alleen wordt gebruikt als basis en legitimatie voor de eigen verantwoordelijkheid van de burger. Recent komt bijvoorbeeld de term ‘samenredzaamheid’ op – een term die beter aansluit op de ambities van het Legal Empowerment Lab.

Toegang tot recht

De transities in het sociale domein veranderen ook de vormgeving van de samenleving. Zo wordt van burgers gevraagd om hun eigen leefomgeving op lokaal niveau steeds meer zelf in te richten. De wet- en regelgeving daarentegen verandert nog niet mee, waardoor de burgers niet altijd de mogelijkheid krijgen om daar vorm aan te geven. Integendeel, aan de ene kant neemt de regelgeving alleen maar toe (‘de risico-reflex’ bij gemeenten), terwijl aan de andere kant de ruimte die de transities zou moeten bieden, ook de beperking toont van de huidige regelgeving de Deze trend, van toenemende belemmeringen voor de burger om toegang tot recht te verkrijgen, is bijvoorbeeld ook zichtbaar in de verhoging van de griffierechten en de verhoging van de eigen bijdragen bij gefinancierde rechtsbijstand.

Legal Empowerment

Deze ontwikkelingen vragen om nieuwe en rechtvaardige oplossingen voor problemen die burgers met toegang tot recht hebben. De uitdaging is om op andere wijzen dan de traditionele rechtsgang het recht toegankelijk te maken en burgers te ondersteunen bij het opkomen voor hun rechten en het zoeken naar oplossingen voor hun juridische problemen. Het ligt gezien de transities voor de hand die ondersteuning en nieuwe oplossingen te zoeken op lokaal niveau.

Binnen het IvR vatten we legal empowerment op als een breed begrip dat gebruikt wordt om burgers te ondersteunen in de toegang tot recht. Wij willen vooral ook degenen die laaggeletterd of niet gedigitaliseerd zijn en/of niet in staat zijn om gedeeltelijk of helemaal niet hun eigen verantwoordelijkheid te nemen, ondersteunen. Echter ook zzp’ers, het MKB en (andere dan juridische) professionals zien wij als een groep die ondersteuning nodig kan hebben. Het uitgangspunt is om zowel burgers, professionals en het MKB in staat te stellen, waar mogelijk, om het zelf te (leren) doen.

We maken onder andere gebruik van digitale en technologische mogelijkheden (‘legal tech’), maar hebben daarbij uitdrukkelijk ook aandacht voor de risico’s van de digitale ontwikkelingen zoals privacy problemen en het manipuleren van mensen waardoor grondrechten in het geding komen.