Sociale media beïnvloeden een gebeurtenis: gastbijdrage van Roy Johannink

royOp 26 mei organiseerde Logeion in samenwerking met onderzoeksproject The Next Level @Crisis via Crossmedia (Hogeschool Utrecht) een middagcongres. Deelnemers kregen de laatste stand van zaken op het gebied van crisiscommunicatie en sociale media te horen en konden in workshops reflecteren op presentaties door onderzoekers en projectdeelnemers. Als deelnemer aan het project ben ik gevraagd om in twee workshops de invloed van sociale media op de waarschijnlijkheid en impact van een gebeurtenis te behandelen. Deze blog is een uitwerking van mijn bijdrage.

Alvorens we in de bijeenkomst met elkaar de waarschijnlijkheid en impact van een gebeurtenis behandelden, is kort stil gestaan bij de definitie, de functie en de kenmerken van sociale media. De basis voor deze context is beschreven in hoofdstuk 1 van Sociale media veranderen het Veiligheidsdomein.

Niet elke gebeurtenis is een ramp of een crisis, want:
Een fout zit in een klein hoekje. Zoek maar eens op google op “You only got one job”. De basis van crisismanagement is het you only got one job_zorgen dat fouten (ongewenste gebeurtenissen) niet optreden en/of zorgen dat de gevolgen ervan worden verminderd of niet optreden. Crisismanagement is vanuit deze ordening het beïnvloeden van de waarschijnlijkheid en de impact van de ongewenste gebeurtenis. Het gebruiken van de begrippen waarschijnlijkheid en impact helpen bij het nadenken over de te nemen maatregelen. Maatregelen om te zorgen dat de ongewenste gebeurtenis niet optreedt. Of maatregelen gericht op het verminderen van de impact of zelfs zorgen dat gevolgen niet optreden. De invloed van sociale media is ook te ontleden aan de hand van deze twee begrippen.

Sociale media laten namelijk zien wat er gebeurt of kan gebeuren en wat de gevolgen (mogelijk) kunnen zijn.

het gaat over de waarschijnlijkheid
Sociale media kunnen soms een ongewenste gebeurtenis in werking zetten. Denk aan het meisje in Haren dat haar sweet sixteen party openbaar online zetten. De gevolgen zijn algemeen bekend. Zo ‘stort’ in de wijk Nieuwland in Amersfoort op maandagavond 23 juli 2012 een wensballon neer. De eerste berichten op sociale media over deze gebeurtenis zijn echter niet van dien aard. De volgende tweet verschijnt namelijk online:

tweet

 

 

 

 

De politie gaat daarna met een helikopter op zoek naar de ballon, maar vindt deze niet. Uiteindelijk blijkt het om een wensballon te gaan. Maar ook het handelen van overheden kunnen zorgen dat een gebeurtenis wordt ervaren als een crisissituatie. Door P2000-meldingen zijn incidenten vanaf de start openbaar en is de inzet van de hulpdiensten te volgen. Een melding als “GRIP3 50 woningen Bijsterveld ontruimd ivm gev stoffen (vermoedelijk mosterdgas) – Ede 18-10-2” is voor de buitenwereld het signaal dat de situatie inmiddels als crisis wordt opgepakt. Een poging in deze situatie om de gebeurtenis voor de buitenwereld af te schermen is nagenoeg onmogelijk. Zeker niet als de hulpdiensten op straat klaar staan “voor als het mis zou gaan”. Een foto of filmpje is dan snel gemaakt.

en over de impact,
Naast de waarschijnlijkheid van een (ongewenste) gebeurtenis zijn sociale media een versterker van de impact van een gebeurtenis. Een foute beschrijving in de eerste melding kan uitwerking hebben op de perceptie van een incident in de buitenwereld, zodat later mogelijk een correctie noodzakelijk is. Een voorbeeld hiervan is de oproep voor een brand die later geen brand bleek te zijn bij de gevangenisopstand in Teylingen. Op de ochtend van 22 maart ’16  zijn de gevolgen van de aanslagen in Brussel via sociale media nagenoeg realtime te volgen. Foto’s van slachtoffers worden online gedeeld. Filmpjes van kort na de aanslag met duidelijke beelden van de aangerichte schade in de vertrekhal van het vliegveld. Schade aan het treinstel. Foto’s van inzet van hulpdiensten. Realtime videoverslagen via periscope van aanwezige reizigers. Als het op (video)beeld of in een kort tekstbericht geplaatst kan worden, is het online terug te vinden. Zo lijkt het.

al dan niet beïnvloed door sociale media!
Soms zijn sociale media de manier waarop een crisis kan ontstaan. Soms versterken sociale media – door foto’s, video’s en tekst – de impact van een crisis. Maar hier hebben overheden af en toe zelf ook een bijdrage aan. Het handelen van de overheid kan namelijk zorgen voor (ongewenste) impact. Het laten afgaan van de sirenes (luchtalarm): mensen moeten naar binnen om te voorkomen dat ze slachtoffer worden, maar daarbij gaan ze juist naar buiten om te kijken wat er is. Een NL-alert: mensen krijgen een handelingsperspectief, maar worden onrustig als ze niet exact weten waarvoor. En mensen die geen NL-alert krijgen worden weer onrustig, omdat ze willen weten waarom zij geen handelingsperspectief hebben gekregen. Al met al klopt het adagium nog steeds: “If men define situations as real, they are real in their consequences”.

Kortom: het handelen van de overheid probeert de impact of de waarschijnlijkheid van de ongewenste gebeurtenis te beïnvloeden, echter zorgt het juist voor de bevestiging dat er ‘iets’ is. Het denken in scenario’s is daarom meer en meer van belang. Maar ook het meenemen van het effect van het handelen: zorgen de maatregelen van onszelf of van anderen voor het veranderen van de gebeurtenis in de gewenste richting? Samen met Herman van Hijum ben ik gekomen tot een handzame scenario-indeling, namelijk:

  • Gebeurtenis (gaat over plaats, aard en omvang)
  • Oorzaak (gaat over waarschijnlijkheid
  • Gevolgen (gaat over impact)
  • Maatregelen (om oorzaak en gevolgen te beïnvloeden)
  • Effect (zorgt de maatregel voor het gewenste resultaat)

Zorg voor GOGME met elkaar! Gogme betekent in de voetbalwereld spelintelligentie. Dit is ook van toepassing voor het crisismanagement: weten waar je moet zijn of staan tijdens een crisissituatie. Maar vooral ook: draagt mijn spel en mijn rol bij aan de overwinning tijdens een crisis?

Lees ook eerdere gastblogs van Roy Johannink over het benutten van omgevingsanalyse voor operationele processen en ordening van crisiscommunicatiedilemma’s.

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.