Formatief toetsen

Wat is formatief toetsen?

Bij een formatieve beoordeling wordt geen cijfer gegeven. Het is niet bedoeld om het niveau van iemand te bepalen maar het helpt docenten bij het begeleiden van studenten in het leerproces terwijl dit nog bezig is. Daarnaast krijgt de student inzicht in waar hij in zijn leerproces staat.

Wanneer gebruik je formatieve toetsen?

De volgende doelen kan een docent bereiken met een formatieve beoordeling:

  • Het kan de docent helpen bij het vormen van een beeld over de sterke kanten, de zwakke kanten, de leerkarakteristiek en de persoonlijkheid van een student aan het begin van een jaar of cursus.
  • Het diagnosticeren van de leerbehoeftes van een groep. De docent komt erachter hoe de klas in zijn geheel vooruitgang heeft geboekt, wat extra aandacht nodig heeft en wanneer de groep klaar is om iets nieuws te leren.
  • De verwachte prestaties kunnen worden gecommuniceerd aan de studenten. Dit zorgt voor een beter beeld wat verwacht wordt van de student als de cursus of het studiejaar is afgerond.
  • Door specifieke feedback krijgen studenten inzicht hoe ze zichzelf kunnen ontwikkelen.
  • Door self-assessment van studenten aan te moedigen, helpt dit studenten bij het controleren van hun eigen werk, het stellen van doelen en het ondernemen van acties om deze doelen te behalen.
  • Met behulp van de resultaten kan goede instructie ontwikkeld worden, er kan besloten worden welke inhoud besproken of benadrukt moet worden en hoe de leeromgeving georganiseerd kan worden.

In het toetsprogramma wordt de balans vastgelegd tussen toetsen om te leren en toetsen van het leren, ofwel de verhouding tussen de formatieve en summatieve functie van toetsen.

Bij het maken van keuzes over toetsen met een formatieve functie is het goed om voor ogen te houden dat ‘feedback’ een belangrijk element is dat deze functie van toetsen zo waardevol maakt.

Er zijn drie hoofdprocessen te onderscheiden:

  1. Feedup: naar welke einddoelen (opdracht, criteria) werkt de student toe?
  2. Feedback: waar staat de student nu?
  3. Feedforward: hoe kan de student voortgang (wat is de volgende stap) maken?

Verder is het belangrijk om na te denken over het gebruik van de formatieve en de summatieve functie van toetsen en hoe deze functies elkaar kunnen versterken ten dienste van het leren.

Meer informatie:

Feed up Feed forward Feed back

Peer-, co- en selfassessment

Co-assessment

Peerassessment

Toetsprogramma

Selfassessment

Toolkit formatief toetsen

Viewbricks

Literatuur:

Joosten-ten Brinke, D., & Sluijsmans, D. (2017). Formatief toetsen. In: Van Berkel, B., Bax, A. & Joosten-ten Brinke, D. (2017). Toetsen in het hoger onderwijs (4de geheel herziene druk). Houten: Bohn Stafleu van Loghum.

Sluijsmans, D., Joosten-ten Brinke, D., & Van der Vleuten, C. (2013). Toetsen met leerwaarde. Een reviewstudie naar de effectieve kenmerken van formatief toetsen. Reviewstudie uitgevoerd in opdracht van en gesubsidieerd door NWO-PROO.