Afgeleid

Vaker sporten. Minder alcohol drinken. Stoppen met roken. Nu echt op tijd naar bed. Dat leefstijlverandering lastig kan zijn, weten we allemaal. Maar voor sommigen lijkt het wel onmogelijk. Leefstijlverandering kost moeite, energie en aandacht. Wat als je daar helemaal geen ruimte voor hebt? Omdat je wordt afgeleid door belangrijkere zaken, zoals de zorg voor een ziek familielid of doordat je de huur weer niet kunt betalen? Waar moet je het in zo’n situatie vandaan halen om gezonder te gaan leven? Vooral onder mensen met een lage sociaaleconomische status (SES) komt zo’n situatie regelmatig voor.

Gezondheidsverschillen
In ons land bestaan grote verschillen in gezondheid. Sociaaleconomische status – vaak afgemeten aan opleiding, inkomen, beroep en/of woonsituatie – speelt hierbij een belangrijke rol. De levensverwachting van mensen met een laag opleidingsniveau (maximaal VMBO) is maar liefst 5 jaar korter dan die van mensen met een hoog opleidingsniveau (HBO of Universiteit). Als je kijkt naar de levensverwachting in ‘goed ervaren gezondheid’, is het verschil tussen deze groepen zelfs een schrikbarende 14 jaar.[1]

Het verschil in gezondheid en levensverwachting heeft deels te maken met verschillen in leefstijl. Mensen met een lage SES hebben over het algemeen minder gezonde eetgewoontes, roken vaker, en zijn minder vaak fysiek actief in hun vrije tijd. Ze hebben dan ook meer kans op ziektes die samenhangen met leefstijl, zoals diabetes type 2.[2]

Concurrerende problemen
Waar komen die verschillen in gezondheid en leefstijl vandaan? Wat in ieder geval lijkt mee te spelen, is dat mensen met een lage SES vaak andere dingen aan hun hoofd hebben. Zij worstelen veelal met voor hen urgentere, problemen in het dagelijks leven, zoals emotionele, fysieke of financiële stress. Omdat deze problemen veel aandacht vragen en energie kosten, wordt het bijzonder lastig om ook nog eens over leefstijl na te denken.[3] Dat is extra zorgelijk, want juist een gezonde leefstijl kan helpen om nieuwe (gezondheids)problemen te voorkomen.

Oplossingen met en voor de doelgroep
Om mensen met een lage SES te helpen om gezonder te leven, moeten we met onze gezondheids-
adviezen beter rekening houden met hun dagelijkse realiteit. We zullen met en voor de doelgroep moeten kijken naar oplossingen die hen helpen bij een gezondere leefstijl. Een specifieke, veelvoorkomende aandoening waarbij een gezondere leefstijl van het grootste belang is, is diabetes type 2.

In het nieuwe project ‘Afgeleid’ richten we ons daarom op type-2-diabetespatiënten met een lage SES. In samenwerking met de experts in gezondheidsverschillen van Pharos en de ontwerpers van Design Innovation Group, gaan we op zoek naar aanknopingspunten voor oplossingen om een gezondere leefstijl te bereiken. We gaan met de diabetespatiënten in gesprek over hoe hun dagelijks leven eruit ziet en hoe zij aankijken tegen een gezond leven. We willen zo meer inzicht krijgen in hun ervaringen en opvattingen, en in mogelijke verschillen die er tussen patiënten bestaan. Deze inzichten kunnen vervolgens de basis vormen voor oplossingen die patiënten kunnen helpen op weg naar een gezonder leven. Het huidige project, gefinancierd door SIA RAAK, is bedoeld als een opmaat naar een groter project waarin onderzoekers, de creatieve industrie en praktijkprofessionals deze oplossingen verder uitwerken, samen met mensen met een lage SES.


Meer lezen?

  Deze blog is geschreven door Sandra Bukman & Amber Ronteltap, onderzoekers bij het PubLab

Bronnen:
[1] CBS. Gezonde levensverwachting; opleidingsniveau
[2] Volksgezondheidenzorg.info. Dossier Gezondheidsachterstanden 
[3] Paper Ball, K.(2015): Traversing myths and mountains:
addressing socioeconomic inequities in the promotion of nutrition and physical activity behaviours.