Gedragsverandering – hoe moeilijk kan het zijn…

Onlangs ben ik begonnen aan een cursus ‘Gedragsverandering in het publieke domein’. Over gedrag van mensen en hoe je dat zou kunnen veranderen zijn bibliotheken vol geschreven. Inzichten in de wetenschap en daarbuiten variëren sterk. Hoe komt gedrag tot stand? Welke factoren zijn het meest bepalend voor hoe mensen zich gedragen? En wat is voor de overheid de meest effectieve strategie om het gedrag van burgers te veranderen?

Vanuit mijn interesse voor dit onderwerp – je kunt gerust van een vraagstuk spreken – ben ik aan deze cursus begonnen. Zelf worstel ik geregeld met hoe ik mij moet of wil gedragen. Voor mij zijn gezondheid, werk en gezin dé thema’s waar gedragsverandering een grote rol speelt. Hoe krijg ik mijn gewicht omlaag en houd ik dat structureel op hetzelfde niveau? Hoe krijg ik mijn collega’s zover dat ze het corporate belang voor ogen hebben, en dat zij mij dus automatisch informeren als zij iets aan de buitenwereld te melden hebben?
Last but not least, hoe krijg ik tussen de oren van mijn verwende, gemakzuchtige etters van kinderen dat ze tijdens het eten hun devices moeten laten liggen? Zeker waar ikzelf op zaterdagochtend aan tafel graag de krant lees.

Ik hou het maar even bij m’n gewicht. Zoals veel anderen krijg ik ’s-avonds na negen uur flink trek. En ben ik dol op kruidnoten, die maanden voor Sinterklaas zijn intrede doet in de schappen van de supermarkt liggen. Een zak openmaken betekent in mijn geval dat die in één keer leeg gaat. Tijdens het eten ervaar ik een soort van geluksgevoel. Als de laatste kruidnoot verdwenen is, dient echter onmiddellijk het gevoel aan van: ‘shit, dit had ik niet moeten doen’.

In de tot nu toe gevolgde lessen van de cursus, was een eerste eyeopener voor mij het uitgangspunt dat je gedragsverandering niet hoeft te benaderen vanuit het (negatieve) standpunt dat je weerstand moet doorbreken en daar al je energie op moet richten. Nee, als expert ondersteun je anderen in het veranderen van hun eigen gedrag. Tegelijkertijd is het, gelet op de veelheid van omstandigheden en factoren die bij gedragsverandering een rol spelen, goed om je te realiseren dat proefondervindelijk onderzoek de voorkeur heeft boven het eisen van keiharde garanties vooraf dat iets gaat werken.

Een ander mooi voorbeeld dat in de lessen naar voren kwam, is dat menselijk gedrag berust op ratio en gewoonten en impulsen; maar dat juist gewoonten en impulsen belangrijker zijn dan tot nu toe vaak wordt aangenomen. Het Persuasive by Design model gaat ervanuit dat slim ontwerp van producten/apps mensen kan leiden richting verandering van hun gedrag. We hebben het dus over gedragsbeïnvloeding gericht op vergroting van het gebruiksgemak.

Persuasive by Design maakt onder meer gebruik van psychologische inzichten zoals beïnvloedingsprincipes van Cialdini, maar ook van landscapingtechnieken als guiding en nudging. Ook hier dient men voor ogen te houden dat de inzet van techniek en product voor gedragsverandering niet in elke situatie werkt. Als het gaat om het veranderen van gecontroleerd en reflectief gedrag, of om hardnekkige gedragingen, is inzet van landscaping niet zinvol en moet een andere strategie worden gevolgd.

Deze gastblog over gedragsverandering is geschreven door Werner Zonderop, deelnemer aan de CCJ post-bachelor cursus ‘gedragsveranderende communicatie in het Publieke Domein. Deze cursus is eind september van start gegaan. Deelnemers blogden over de verschillende thema’s van de cursus.


Meer lezen?