Hoeveel likes heb ik al?

Leestijd: 5 minuten

Auteur: Iris van Rooijen, derdejaars student Communicatiemanagement Hogeschool Utrecht. 

Het begint al als je wekker gaat, snel even kijken of de foto die je gisteren op Facebook geplaatst hebt al meer likes heeft. ‘Oh nee hè, maar 5 likes meer dan gisteravond.’ Je draait je nog 10 minuten om en dan gaat je wekker weer omdat je naar school moet. Het college dat je hebt is zo interessant, dat je ‘vergeet’ om op je telefoon te kijken. Als je na twee uur de collegezaal uitloopt, pak je je telefoon erbij om te kijken waar je volgende college is. Voor je het weet heb je de Facebook-app geopend ‘Yes! 12 likes erbij!’. Na het avondeten ga je aan je huiswerk en sluit de avond af met een aflevering van New Girl op Netflix. Als het half 12 is en je de aflevering afgekeken hebt, pak je je telefoon om je wekker voor morgenochtend te zetten. Je opent nog één keer je Facebookpagina om te kijken hoe het met je profielfoto gaat, je scrollt nog even door je tijdlijn en beantwoordt de laatste appjes. Met een glimlach leg je je telefoon weg. ‘Gelukkig, vandaag heeft mijn profielfoto toch mooi 75 likes gekregen. Meer dan de vorige keer, denk je bij jezelf.’

Misschien herken je dit wel, deels of juist helemaal niet. De geschetste situatie is een afspiegeling van jongeren in deze maatschappij. Ze zijn zich er vaak niet van bewust, maar social media heeft een grote impact op hun leven. De afgelopen jaren is het aantal social media gebruikers sterk toegenomen. Daarbij is een groot deel van de gebruikers ook steeds actiever bezig met het plaatsen van statussen, foto’s en video’s. Het aantal apps waarmee je foto’s en video’s kunt plaatsen, neemt steeds verder toe. Vooral apps als Instagram en Snapchat stijgen in populariteit. Heeft het gebruik van social media alleen maar positieve kanten?

Keerzijde social media
Social media hebben heel wat deuren voor ons geopend. Door social media kun je contact zoeken met mensen van over de hele wereld, netwerken uitbreiden, communiceren en contacten onderhouden met vrienden & familie. Bedrijven kunnen via social media in contact komen met hun doelgroepen, ze hebben de mogelijkheid hun producten en diensten te promoten en naamsbekendheid te creëren. Omdat er wereldwijd zoveel social media gebruikers zijn die dagelijks meerdere keren gebruik maken van de apps, worden de gevaren van social media vaak overschaduwd.

Alles heeft een keerzijde en zo ook het gebruik van social media. Uit onderzoek van Multiscope (2016) blijkt dat ruim 40% van de Nederlanders weleens op een foto staat die ze liever niet op internet hadden gezien. Er wordt vaak geen toestemming gevraagd om een foto te plaatsen van anderen. Ook blijkt dat 2% van de Nederlanders slachtoffer is geweest van identiteitsfraude middels een foto. Driekwart van de Nederlanders plaatst weleens een foto op internet. Opvallend is dat 25% van de Nederlanders nooit rekening houdt met het eventuele misbruik dat bij het plaatsen van een foto op internet of social media gemaakt kan worden. Bijna één op de tien Nederlanders kent iemand in de omgeving wiens foto misbruikt is. Het wordt dus tijd om hier meer aandacht aan te besteden en de social media gebruikers bewust te laten worden van de gevaren.

Online privacy
Door het grote en nog altijd groeiende aantal gebruikers van zowel Instagram als Snapchat (Marketingfacts, 2016), zal er door de makers alles uit de kast gehaald worden om de gebruikers zo tevreden mogelijk te maken. Hierbij wordt de online privacy door de social media gebruikers uit het oog verloren. Omdat de foto’s en verhalen openbaar zijn en dus door iedereen bekeken kunnen worden, gaat dit niet alleen om de foto’s en video’s van vrienden maar ook van onbekenden. Alles wat je plaatst, is door iedereen te zien, écht iedereen. Uit een artikel van Marketwatch (2015), geschreven door Sally French, blijkt dat in 2015 ook Snapchat meer van haar gebruikers weet dan bij de gebruikers zelf bekend is en aangeeft zich te behouden op het recht om in bepaalde gevallen foto’s en video’s op te slaan en te gebruiken. Het klinkt leuk om op Facebook likes op je profielfoto te krijgen van onbekenden, maar wil je wel echt dat onbekenden deze foto van jou zien en jouw profiel gaan bekijken? Vergeet ook niet dat bedrijven (een groot deel van) je persoonsgegevens hebben en meer over je weten dan dat je denkt.

Social media als dagboek
Waarom worden er dagelijks dan zoveel nieuwe foto’s en video’s op social media geplaatst? Volgens Bart van der Kooi, social media expert en auteur van Het Social Media Modellenboek, komt dit omdat het een natuurlijke eigenschap van de mens is om te willen laten zien wat men doet en wie men is, maar niet iedereen is zich bewust van de transparantie en openbaarheid van wat zij plaatsen op social media. Mischa Coster, mediapsycholoog, geeft aan dat een foto meer dan duizend woorden zegt. Hoe groter de mate van multimedialiteit van een uiting, hoe groter de emotionele respons is bij de toeschouwers. Het probleem van het plaatsen van riskant beeldmateriaal zit hem vooral in de definitie ‘riskant’: ‘Wat velen niet riskant vinden, bijvoorbeeld een foto van hun auto, zal voor experts risicovol gedrag zijn. Want bijvoorbeeld met een kenteken en merk/model/kleur kan je veel informatie over iemand verzamelen als je bijvoorbeeld een verzekeraar belt. Dit kan een onderdeel zijn van identiteitsfraude. Dus alhoewel mensen de gevolgen en verhalen kennen, kunnen ze zelf niet goed inschatten wat risicovol is en wat niet, behalve de meest voor de hand liggende zaken zoals naaktfoto’s.’. Er zijn vier grote motieven voor het delen van informatie op social media: 1) een leuk moment, ontwikkeling of tafereel delen met mensen die je aardig vindt, 2) je eigen imago ontwikkelen, 3) feedback en meningen ontvangen (sociale bevestiging) op iets waarover je onzeker bent en tot slot 4) het uiten van frustratie, verdriet en irritatie. Mensen gebruiken social media dan als dagboek om ‘het van je af te schrijven’.

Het gelukzalige effect van likes
Waarom hebben likes zoveel effect bij de social media gebruikers? Bart van der Kooi verwijst naar de behoeftepiramide van Maslow: ‘mensen hebben behoefte aan waardering en erkenning. Dit geldt niet alleen voor offline activiteiten, maar ook voor social media. Meer likes is dus een vorm van erkenning/waardering en geeft een gelukzalig gevoel’. Mischa Coster zegt dat mensen vaak op zoek zijn naar een sociale bevestiging, zeker als het gaat over een onderwerp waar ze zelf niet helemaal zeker van zijn: ‘Afhankelijk van dat onderwerp en de psychische staat waarin iemand zich bevindt, kan het aantal likes een groot effect hebben. Als iemand iets online zet omdat hij/zij het zelf leuk vindt, zal dit effect minder groot zijn dan wanneer het doel is om anderen het leuk te laten vinden. Er zijn zelfs verhalen bekend van (meestal jonge meisjes) die een foto snel weer verwijderen als deze foto niet binnen 10 minuten een aantal likes heeft opgeleverd…’

Identiteitsfraude
MTV brengt het gevaar van online identiteitsfraude onder de aandacht met het programma Catfish, dat begon als documentaire, maar zo’n hit werd dat er ook een tv show van gemaakt is. In dit programma worden stelletjes samengebracht die elkaar alleen via het computerscherm kennen. Ze zijn door maandenlang chatten verliefd geworden. Wat gebeurt er als ze elkaar voor het eerst in real life zien? Iedere aflevering gaat er iemand op zoek naar de ware aard van zijn wederhelft: zijn zij wel wie ze zeggen te zijn? is het ware liefde? Deze emotionele reis brengt geheimen, verrassingen en schokkende onthullingen aan het licht. (MTV, 2017) Er zijn vele verhalen over online identiteitsfraude bekend. Het programma Catfish gaat over mensen die zich online voordoen als iemand anders. Zij gebruiken een naam, foto en informatie van een ander social media profiel. Hoe meer informatie en foto’s iemand op social media zet, hoe gemakkelijker er een nep profiel aangemaakt kan worden waarbij ze jouw foto’s gebruiken.

Ik hoop dat jij na het lezen van mijn artikel bewuster bent geworden van de mogelijke gevaar dat het plaatsen van foto’s en video’s op social media met zich mee brengen. Online identiteitsfraude is iets dat iedereen kan overkomen, ondanks dat het klinkt als een ‘ver-van-mijn-bed-show’. Blijf vooral actief gebruik maken van social media, want het is leuk en kan heel effectief zijn! Wees je alleen wel bewust van de mogelijke gevolgen. Als je twijfelt over een bepaalde foto of video, plaats deze dan niet. Bij twijfel nooit doen, want gevaar zit in een klein hoekje!

Meer studentenblogs lezen.