Puur nog een toneelstuk? Beeldvorming over de Tweede Kamer in focusgroepgesprekken  

Leestijd +- 5 minuten

De gespreksonderzoekers van PubLab hebben de afgelopen tijd geanalyseerd hoe mensen in focusgroepen door het hele land in gesprek gaan met ambtenaren van de Tweede Kamer. Hoe toegankelijk is dit instituut nu werkelijk voor burgers? Voelt de samenleving zich voldoende geïnformeerd over de gang van zaken in de Tweede Kamer?

Om hierachter te komen hebben we een vragenlijst opgesteld aan de hand van thema’s rondom beeldvorming over de Tweede Kamer die naar voren kwamen uit rapporten en wetenschappelijk onderzoek. Denk bijvoorbeeld aan informatievoorziening en toegankelijkheid. De vragen die de ambtenaren voorlegden aan de groepen, brachten interessante discussies op gang. Al tijdens de focusgroepgesprekken viel ons op dat mensen vaak hetzelfde type uitspraken deden. En inderdaad bleek bij nadere analyse dat er duidelijke patronen te vinden zijn in de gesprekken.

Kennis versus informatie
Zo spreken mensen voorzichtig over hun kennis over het instituut Tweede Kamer en haar taken en werkzaamheden (‘volgens mij eh maken die wetsvoorstellen’), maar zorgen ze er tegelijkertijd voor dat ze zelf niet kunnen worden aangesproken op onwetendheid. Dit doen ze door ‘gebrek aan kennis’ als een gedeeld kenmerk te presenteren (‘niemand weet dat’), maar ook door de verantwoordelijkheid voor dit gebrek aan kennis buiten zichzelf te leggen. Hoe ze dat precies doen? Bijvoorbeeld door te benadrukken dat het eerder gaat om een ‘gebrek aan informatie’ dan een gebrek aan kennis. Want als het over informatie gaat, wordt een ander verantwoordelijk voor jouw gebrek aan kennis…

Kijk maar eens naar onderstaand fragment, een reactie op het bericht dat verslagen van debatten kunnen worden nagelezen op de website. En dan met name naar de reactie van de derde respondent:

Respondent 1:      zo

Respondent 2:      WAT EEN NIEUWSBERICHT

Allen:            ((lachen))

Respondent 3:      dus het is er al, maar we zijn niet geïnformeerd


Meepraten
Ook tonen de deelnemers de behoefte aan meer inzicht in manieren om hun eigen standpunt over kwesties kenbaar te maken, of ‘mee te praten’. Sprekers benadrukken daarbij steeds hoeveel moeite dat kost, waarmee ze indirect suggereren dat dit makkelijker zou kunnen. De indruk wordt gewekt dat de onduidelijkheid over de manier waarop een standpunt overgebracht kan worden onvermijdelijk leidt tot opgeven. In het fragment hieronder bijvoorbeeld zien we dat bijvoorbeeld (‘dat je denkt van ja, bij wie moet ik zijn, hoe kom je d’r, dus laat maar’). Ook spreekt deze respondent afwisselend vanuit een algemeen ‘je’ en de ik-vorm (‘dan denk je van nou moet ik nou gaan bellen’), waardoor dit probleem tot een gedeeld, en daardoor mogelijk herkenbaar probleem wordt gemaakt. (Let op: onderstreepte woorden worden met nadruk uitgesproken.)

Respondent:dan denk je van nou moet ik nou gaan bellen, dan denk ik laat maar,

           weet je, of iemand anders zal het doen, of het zal niet gebeuren, of ze zullen er wel

           achter komen, maar dat is wel iets dat je denkt van ja, bij wie moet je zijn, 

           hoe kom je d’r, dus laat maar.

Theater
Tot slot zien we dat mensen de gang van zaken in de Tweede Kamer steeds opnieuw als een toneelspel of als een aparte wereld beschrijven, met eigen rituelen en handelingen die niet toegankelijk zijn voor de ‘toeschouwers’ (de burgers). Met dit type beschrijvingen zetten de gespreksdeelnemers de Tweede Kamer als een schijnwerkelijkheid neer, terwijl de werkelijkheid onzichtbaar blijft. Ook wordt een bepaalde afstand tussen de Tweede Kamer en burgers gesuggereerd ( ‘wat daar plaatsvindt’).

Respondent: de Tweede Kamer vind ik inderdaad vaak ongeloofwaardig (.) omdat inderdaad

            daar vaak allerlei dingen vaststaan, waarmee het puur nog een toneelstuk lijkt, 

            van wat daar plaatsvindt.

 

Mensen laten dus op verschillende manieren een behoefte zien aan informatie over het werk en de werkwijze van de Tweede Kamer als democratisch instituut, en suggereren ook dat het hen makkelijker gemaakt kan worden om deze informatie op te halen. Bovendien is het belangrijk dat de Tweede Kamer niet alleen informeert, maar ook betekenis geeft aan de rituelen die bij de Tweede Kamer horen. Maar de mooiste observatie is misschien wel dat mensen het erg leuk en boeiend lijken te vinden om met de Tweede Kamer in gesprek te zijn, en zo meer te weten te komen over dit instituut!

Deze blog is geschreven door Petra Sneijder, senior onderzoeker bij het Publab.

Meer lezen?