Onderzoek

Hoe krijgen wij mensen na een beroerte weer actief?

Revalidatie van mensen die een beroerte hebben gehad, is erop gericht hen te leren omgaan met hun beperkingen en zo zelfstandig mogelijk in hun eigen omgeving te laten functioneren. In de (chronische) fase na revalidatie moeten mensen leren omgaan met hun beperkingen, hun revalidatieresultaten zien te behouden en eventueel verder te verbeteren. Vaak zijn er nog gevolgen van de beroerte die dit bemoeilijken, zoals loop- en balansproblemen, verhoogd valrisico, vermoeidheid en depressie. Deze problemen bij thuiswonende mensen met een beroerte resulteren vaak in een inactieve leefstijl. Dit leidt tot een neerwaartse spiraal waarin de fysieke activiteit steeds verder afneemt, de mate van zelfstandigheid afneemt en de verzorgingsbehoefte toeneemt, en waardoor het risico op een volgende beroerte toeneemt. Studies laten zien dat fysieke activiteit een positief effect op gezondheid heeft van patiënten na beroerte.

Op 1 februari 2017 is het onderzoekproject Active after Stroke (ACTS) bij Hogeschool Utrecht van start gegaan. In dit onderzoeksproject willen we fysiotherapeuten handvatten bieden patiënten na een beroerte actief te krijgen en te houden: Hoe krijgen wij een actieve leefstijl bij mensen met een beroerte?

ACTS is een samenwerking tussen een aantal kennisinstellingen: Hogeschool Utrecht, Lectoraat Leefstijl en Gezondheid, Co-Design en Crossmediale communicatie in het publieke domein, Universiteit Utrecht, UMCU Kenniscentrum Revalidatie Geneeskunde, Revalidatiecentrum De Hoogstraat, een aantal bedrijven: DeInteractieOntwerpers (DIO) en Dot Dot Factory BV,  de patiëntenvereniging De Hart&Vaat Groep, Zorgspectrum Nieuwegein, eerstelijns fysiotherapiepraktijken en het Regionaal Genootschap voor Fysiotherapie (RGF).

Onderzoeksvraag

Omdat alle richtlijnen voor beroerte aangeven dat het belangrijk is dat patiënten na beroerte fysiek actief zijn, vragen fysiotherapeuten zich af: Hoe krijgen en houden wij patiënten na een beroerte actief, dus hoe krijgen wij een actieve leefstijl bij een patiënt? Deze praktijkvraag is vertaald naar de volgende onderzoeksvraag: Wat is het effect van een beweegstimuleringsinterventie bij thuiswonende patiënten na beroerte op fysieke activiteit en aerobe capaciteit?
Sub vragen voor de hoofdvraag zijn:
1.  Is er een betrouwbare en valide veldtest waarmee wij aerobe capaciteit bij mensen na beroerte kunnen meten?
2. Welke strategieën zijn te ontwikkelen ter ondersteuning van het aanleren en behouden van een fysiek actieve leefstijl van de patiënten na beroerte?
3.  Zijn deze strategieën effectief in het verbeteren van fysieke activiteit en aerobe capaciteit na beroerte?

De onderzoeksvragen worden in drie stappen uitgewerkt:
1. Het ontwikkelen van een veldtest om aerobe capaciteit te meten in de praktijk
2. Het ontwikkelen van een interventie gericht op het (langdurig) bevorderen van een fysiek actieve leefstijl
3. Het testen van de feasibility van de interventie in een pilot studie.

De technologie om fysieke activiteit betrouwbaar en valide te meten is aanwezig en er is inzicht in belemmerende en faciliterende factoren voor fysieke activiteit. Er is echter nog geen bewezen effectieve interventie voor het aanleren en behouden van een fysiek actieve leefstijl voor patiënten na beroerte.

Onderzoeksopzet

1 Ontwikkelen van een veldtest om aerobe capaciteit te meten
Om de trainingsintensiteit goed te bepalen en de uitkomst van de interventie te kunnen meten, hebben oefentherapeuten en fysiotherapeuten een betrouwbare en valide veldtest nodig om aerobe capaciteit te meten bij patiënten na beroerte. In een samenwerking tussen het inspanningslaboratorium van het Lectoraat Leefstijl en Gezondheid en het Revalidatiecentrum de Hoogstraat /Kenniscentrum Revalidatiegeneeskunde Utrecht zal een bruikbare veldtest worden ontwikkeld om aerobe capaciteit te meten in de praktijk. Hiervoor wordt het protocol van de 10 meter shuttle run test (SRT) van Verschuren gebruikt. Gedurende de test zal zuurstof opname en kooldioxide afstoot gemeten worden via de breath by breath methode met een gekalibreerde Cortex Metamax B3 (draagbaar mobiele metabool apparaat).
De testen worden afgenomen door ervaren oefen- of fysiotherapeuten, na het oefenen van het protocol. Voor het bepalen van de betrouwbaarheid van deze test zullen 50 participanten twee keer worden getest, met 7 dagen tussen de eerste en tweede meting. Wanneer de betrouwbaarheid en validiteit van de veldtest voldoende zijn, worden de fysio- en oefentherapeuten in de eerste lijn geschoold om de test te gebruiken (en wordt de test in het onderwijs geïmplementeerd).

2 Ontwikkelen van een interventie voor bevorderen van een fysiek actieve leefstijl
Voor de ontwikkeling van een interventie gaan we uit van de bestaande kennis over fysieke activiteit en de belemmerende en faciliterende factoren voor fysieke activiteit. We maken gebruik van ontwerpend onderzoek (Research through Design). Deze benadering maakt het mogelijk gedrag beïnvloedende interventies te ontwerpen vanuit een begrip van de doelgroep, het doelgedrag en de sociale en fysieke context. Dit vergroot het perspectief op effectieve interventies, wat versterkt wordt door de participatieve (co-design) insteek. Gedurende het hele onderzoekstraject zal, waar mogelijk, de doelgroep betrokken worden in het bepalen van kansrijke doelgedragingen, het ontwerpen van interventies en het evalueren en verder ontwikkelen daarvan.
De opbrengsten van het ontwerpend onderzoek zijn een persuasieve communicatiestrategie en een gedragsgerichte interventie om patiënten te stimuleren meer fysiek actief te zijn.

3 Testen van de feasibility van de interventie in een pilot studie
In de pilot willen wij testen of de interventie haalbaar is voor patiënten, hun mantelzorgers en therapeuten. De interventie zal plaats vinden na het afsluiten van het revalidatie traject in de tweede of eerste lijn om de resultaten van de beweeginterventie goed te kunnen beoordelen. Daarnaast is de feasibility studie bedoeld als voorbereiding voor een volgende fase studie waar een experimenteel design zal worden gehanteerd.
Inclusie criteria voor de studie(s) zijn volwassen (18 jaar en ouder) thuiswonende mensen na beroerte met aan de beroerte gerelateerde neurologische aandoeningen die daardoor moeite hebben met fysieke activiteit en die in staat zijn 10 meter te lopen met supervisie (Functional Ambulation Category (FAC) ≥ 3). De interventie wordt uitgevoerd in de eerste lijn door fysiotherapeuten en oefentherapeuten, die indien mogelijk, werkzaam zijn in de wijk waar de patiënt woont.
Aan het einde van de feasibility studie zullen zorgverleners en patiënten in focusgroepen worden gevraagd hoe zij respectievelijk het geven en krijgen van de interventie hebben ondervonden.

Resultaten
Dit onderzoek zal leiden tot meer kennis op het gebied van fysio- en oefentherapie, testen van aerobe capaciteit in de praktijk en coaching naar meer fysieke activiteit voor mensen na beroerte.
Wat dit onderzoek oplevert, is een bruikbare veldtest voor de professionele praktijk en een beweegstimuleringsinterventie, inclusief een persuasieve communicatiestrategie voor patiënten na beroerte door eerstelijns fysiotherapeuten om fysieke activiteit te bevorderen. Daarnaast levert het scholing op voor professionals. Het coaching naar een fysiek actieve leefstijl bij patiënten na beroerte zit nog onvoldoende in het curriculum van fysio-en oefentherapeuten en dit onderzoek zal daaraan een belangrijke bijdrage leveren. Ook zal in dit onderzoek kennisuitwisseling tussen de consortiumleden plaatsvinden waarin geleerd wordt van en met elkaar, waardoor de onderlinge relaties verder verstevigd worden.