Waarom is het soms zo ingewikkeld om duurzame keuzes te maken?
Dit vraagstuk wordt beantwoord in het nieuwste boek van gedragswetenschapper Reint Jan Renes en meteoroloog Helga van Leur. Het boek is vanaf nu te leen bij de Bibliotheek op Padualaan 99.
Zo lees je in het boek dat je als individu wel degelijk verschil maakt!
“Het belangrijkste klimaatpanel van de Verenigde naties (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) stelt dat veranderingen in gedrag en leefstijl kunnen leiden tot tussen de 40 en 70 procent minder uitstoot. Dus de gewone mens is juist van onschatbare waarde”. (NRC, mei 2026)
Het boek verteld je dat we onderdeel zijn van iets groters
Reint Jan renes: “mensen hebben de ingebakken neiging om te vergeten dat ze deel zijn van een collectief. Dat maakt het leven overzichtelijk, maar het maakt wél uit welke keuzes we maken, want die raken ook anderen.” (NRC, mei 2026)
Volgens schrijver Reint Jan vraagt het Wilskracht om duurzame keuzes te maken, maar het hoeft niet meteen perfect en groots. Kleine stappen: zoals korter douchen of met de trein ipv de auto helpt ook. “En het mooie is: het kan je trots maken en dat vindt ons brein ook heel fijn.” (NRC, mei 2026)
Verder staan er in het boek expres geen tips om duurzaam te leven. Volgens Helga van Leur zitten mensen niet te wachten op mensen die dat gaan voorkauwen en kunnen ze dat zelf wel bedenken.
Wat dan wel? Je maakt kennis met vijf monsters in ons hoofd die ons weerhouden om ons gedrag te veranderen ten opzichte van het klimaat. In deze blog geven wij alvast een inkijkje in die vijf monsters.
Snelle Jelle: de ritselaar
Waarom we vaak de kortste weg kiezen.
Snelle jelle reageert vooral op wat hij NU kan ervaren. Hij trekt conclusies op basis van wat hij vandaag ziet en voelt. Klimaatverandering daarentegen leeft in grafieken, gemiddelden en lange tijdlijnen. Met behulp van verzachtende gedachten geeft Snelle jelle ons het gevoel dat ons gedrag oke is. Niet uit kwade wil; maar omdat twijfelen tijd en mentale energie kost. Hij wil dat ons leven overzichtelijk blijft. (Van Leur & Renes, 2026)
Comfort charlie: de routinier
Waarom het zoveel energie kost om verlangens te beteugelen.
Comfort charlie verzacht en verschuift ook. Ze schuift plannen, voornemens en idealen een tikje voor je uit. Het klimaat vind ze wel degelijk belangrijk, maar het voelt nu even fijner om niets te veranderen.
‘Steeds opnieuw kiezen we voor het kleine comfort van vandaag, terwijl we eigenlijk op de levenskwaliteit van morgen wilden voorbereiden (Corvino, 2021)’’.
Jan & alleman: de sociale gids
Waarom we het pas doen als de ander het ook doet.
Het naar beneden halen van mensen die moreel afwijken is een vorm van zelfbescherming. Als iemand minder sympathiek is, minder realistisch, minder aardig, dan hoeft zijn morele positie ook minder serieus genomen te worden. (Van Leur & Renes, 2026)
Montere mo: de rasoptimist
Waarom we graag door een roze bril kijken.
Soms willen we het gesprek niet openen over klimaatverandering en de bijpassende gedragsveranderingen om moeilijke gesprekken te vermijden. Gevolg: je blijft stil. Maar als we allemaal stil blijven ontstaat er een soort vreemde collectieve misvatting. Iedereen wacht op elkaar en niemand zet de eerste stap. (Van Leur & Renes, 2026)
Van goede wil: de idealist
Waarom het goed is voor jezelf om wat voor anderen te doen.
Mensen denken: wat ik doe is klein, dus verwaarloosbaar. Door deze redenering ontken je je eigen verantwoordelijkheid. Individuele acties zijn inderdaad zelden doorslaggevend, maar gezamenlijk verschuiven ze normen, verwachtingen en uitkomsten. Als iedereen die zogenaamd kleine bijdrage wegredeneert, blijft het grote probleem precies liggen waar het lag. (Van Leur & Renes, 2026)
Het leven net iets anders inrichten
In het boek lees je dat niet extreme veranderingen maar kleine stappen al behoorlijke impact kunnen maken. We hebben het dan over: iets minder auto rijden, vaker fietsen of het OV gebruiken, minder en korter vliegen, minder vlees en zuivel, kleiner of passender wonen, minder nieuwe spullen kopen en langer gebruiken wat je hebt. Wanneer een groot deel van Nederland deze stappen zou zetten, kan dat goed zijn voor ongeveer 17 megaton Co2-reductie per jaar die meetelt voor de Nederlandse klimaatdoelen. Dat staat ook wel gelijk aan ongeveer 40% van wat Nederland nog moet reduceren voor 2030. Hiermee zouden we dus al een enorme slag slaan. (Van Leur & Renes, 2026)
Dit artikel is geschreven met behulp van:
Van Leur, H & Renes, R. (2026). Alleen als jij het ook doet. Uitgeverij Atlas contact: Amsterdam/Antwerpen
Corvino, F. (2021). Climate Change, Individual Preferences, and Procastination. Climate justice and Feasibility: normative Theorizing, Feasibility Constraints, and climate action, red. Sarah Kenehan en Corey Katz, 193-211. Lanham, MD: Rowman & Littlefield
