Comfort & Familie steun

Hier vindt u meer informatie over de aspecten comfort en familie steun, beide aspecten kunnen ervoor zorgen dat een patiënt zich prettiger voelt in zijn of haar omgeving.

Een belangrijk aspect binnen het Healing Environment concept staat comfort. Het gaat er om hoe comfortabel de zorgomgeving is voor patiënten en medewerkers. Het gaat dan om zaken als het interieur, de binnenkwaliteit, het uitzicht en de oriëntatie.

De informatie over het aspect comfort is als volgt ingedeeld:

  • Interieur
    • Materialen
    • Kunst
  • Visueel comfort (licht)
  • Akoestiek (geluid)
  • Binnenluchtkwaliteit en thermisch comfort
  • Autonomie en keuzevrijheid
  • Uitzicht/zicht
  • Oriëntatie

Interieur
Hoe het interieur overkomt op de individuele patiënt en medewerkers is subjectief. Ook de muziekkeuze en keuze van kunst is afhankelijk van de smaak van de patiënt en/of medewerker. Hier is van belang dat het interieur en het gekozen meubilair niet wordt geassocieerd met het ziek zijn of het krijgen van zorg, maar juist doet denken aan hun eigen vertrouwde omgeving. Bijvoorbeeld het huis van de patiënt.

Materialen
Het zorgvuldig kiezen van de materialen in een ziekenhuis en/of zorginstelling staat voorop. Enerzijds moet het materiaal eenvoudig schoon te maken zijn, anderzijds behoort het materiaal een prettige uitstraling te hebben. De keuze voor een bepaald materiaal is afhankelijk van de situatie en hoe het materiaal moet worden toegepast. Een voorbeeld is de keuze voor een bepaald soort vloerbedekking, tapijt op een verpleegafdeling is niet wenselijk, wegens het intensieve reinigen van het tapijt, risico op infecties en het transporteren van bedden. Op de administratieve afdeling van het ziekenhuis kan tapijt wenselijk zijn, wegens de eigenschap dat tapijt geluid absorbeert.

Kunst
De effecten van kunst op patiënten is nog weinig onderzocht, onderzoek heeft wel uitgewezen dat beelden met bijvoorbeeld het thema landschappen of bomen en bloemen kunnen zorgen voor het verminderen van stress en voor pijnreductie. Abstracte kunst daarentegen kan negatieve reacties oproepen bij patiënten.
Kunst wordt in een zorginstelling en/of een ziekenhuis gebruikt als een positieve afleiding. Niet alle kunst is hier geschikt voor (Schweitzer et al, 2004).

Visueel comfort (licht)
Voor het dagelijks functioneren hebben wij als mens licht nodig, licht zorgt ervoor dat wij dingen kunnen waarnemen en activiteiten kunnen uitvoeren. Daglicht heeft invloed op de aanmaak van hormonen en het slaap- en waak ritme en het heeft effect op ons psychologische functioneren. Door daglicht kunnen we ons bewust worden van tijd en plaats en mogelijk desoriëntatie voorkomen. Daarbij kan onvoldoende verlichting een oorzaak zijn voor valincidenten.

Licht kan het herstel op vier manieren beïnvloeden (Joseph, 2006).

  • Het verbetert de uitvoering van taken. Een lichtsterkte van 1500 lux in de werkomgeving zorgt dat de kans op fouten door personeel kleiner wordt (Ulrich, 2004).
  • Licht heeft invloed op de biologische klok en tijdsbesef van de mens. De biologische klok regelt bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur, de hartslag en de hormoonhuishouding.
  • Licht heeft een positieve invloed op de mentale gezondheid (Walch e.a. 2005). Een tekort aan daglicht kan leiden tot het Sick Building Syndrome.
  • Licht heeft invloed op onder andere de hormoonproductie. (Fysiologische invloed).

Daglichttoetreding heeft de voorkeur bij het verlichten van gebouwen boven kunstlicht. De invalshoek van daglicht en het soort licht wat binnenvalt is afhankelijk van het seizoen. De zorgt voor tijdsbesef bij de patiënt. Bijvoorbeeld op het dag- en nachtritme. Het dag- en nacht ritme heeft invloed op processen die plaatsvinden in het lichaam, deze processen beïnvloeden het herstelproces van de patiënt. Een lichtsterkte van 1000 lux is nodig voor het dag- en nachtritme (CBZ 2004). Daarnaast heeft daglicht een volledig spectrum en is constant ‘vloeiend’. Uit onderzoek is gebleken dat patiënten in een meer zonnige kamer een korter verblijf in het ziekenhuis hebben.

Akoestiek (geluid)
Zorginstellingen hebben te maken met een grote hoeveelheid geluiden, geluiden die gemaakt worden door onder andere; medische apparatuur, personeelsleden die met elkaar praten en telefoons die afgaan. Deze geluiden kunnen zorgen voor geluidsoverlast. Wanneer er mogelijk geluidsoverlast ontstaat, kan dit zorgen voor stress bij de patiënt en/of het personeel en dit kan leiden tot bijvoorbeeld conflicten en fouten. Negatieve gevolgen van geluidsoverlast kunnen worden gezocht in de hersteltijd van een patiënt en een toename van stress. De overlast van geluid wordt veelal veroorzaakt door geluiden van binnen het ziekenhuis en dus niet van buitenaf. Te hoge geluidsniveaus hebben invloed op het comfort wat een patiënt ervaart, maar kan ook gevolgen hebben voor de kwaliteit en kwantiteit van het slapen. Verstoringen door geluid wordt vooral veroorzaakt door medische handelingen, praten van personeel en omgevingsgeluiden. Ook de aanwezigheid van andere patiënten op een kamer kan voor verstoring geven. Het plaatsen van geluidsabsorberende plafonds kan helpen om het lawaai wat weg te nemen doordat de nagalmtijd wordt verkort.
In een helende omgeving wordt ernaar gestreefd om de omgevingsfactoren zoveel mogelijk gelijk te houden aan die van de thuissituatie. De World Health Organization (WHO) geeft aan dat het geluidsniveau in een zorginstelling maximaal 45 dB(A) mag zijn. Bij een geluidsniveau van 35 dB(A) of hoger kan er een verandering optreden in het slaapstadium.

Binnenluchtkwaliteit en thermisch comfort
Ziekenhuizen en/of zorginstellingen hebben baat bij een goed binnenluchtkwaliteit. Wanneer de binnenluchtkwaliteit niet op orde is, heeft dat invloed op de gezondheid van de mens. Een voorbeeld vanuit de kantorensector is het Sick Building Syndrome (SBS). In een gebouw waar gebruik gemaakt wordt van van natuurlijke toevoer en een mechanische afvoer zijn minder klachten dan gebouwen met alleen een mechanische aan- en afvoer.

De luchtkwaliteit wordt bepaald door twee factoren: ventilatie en temperatuur. Het voldoende aanvoeren van verse lucht is een belangrijk aspect, luchtverversing minder dan 10 liter per seconde kan tot gezondheidsklachten leiden. Daarbij verlaagt een goede ventilatie in een ziekenhuis de kans op het verspreiden van infecties. Hierbij opgemerkt dat de meeste besmettingen plaatsvinden via de lucht. Een toepassing is het opnemen van het kunnen openen ramen in het ontwerp.
De tweede factor dat invloed heeft op de luchtkwaliteit is temperatuur. Een luchttemperatuur van 21,5-22 graden Celcius wordt ervaren als meest comfortabel. Een te hoge temperatuur vergroot de kans op klachten en ontevredenheid. Dit geldt bij een temperatuur van 23 graden Celsius of hoger.

Autonomie en keuzevrijheid
Onder autonomie wordt verstaan dat de patiënt in staat is om zijn of haar omgeving te controleren en te beïnvloeden zodat deze aan zijn of haar voldoet. Vanaf het eerste moment dat je het ziekenhuis binnenkomt totdat je het ziekenhuis weer verlaat, is alles tot op de minuut bepaald en ingepland. De patiënt zal dit waarschijnlijk ervaren als “geen eigen keuzes meer kunnen maken”. Het ontbreken van de zelfstandigheid en een beperking van de keuzevrijheid, geen eigen regie meer hebben. Mensen willen graag hun omgeving op hun eigen manier gebruiken, inrichten, beheersen of veranderen. Mensen hebben behoefte om eigen keuzes te kunnen maken in de omgeving waar ze zich bevinden, zo ook in een zorgomgeving (STAGG, 2001). Het zelf kunnen reguleren of controleren, heeft effect op het welbevinden van de patiënt en/of personeel en kan bijdragen aan het verminderen van stress en het vergroten van het gevoel van keuzevrijheid.

Een toepassing hoe het gevoel van keuzevrijheid kan worden vergroot is de een-persoonskamer. De een-persoonskamers kan worden voorzien van hulpmiddelen zoals:

  • Het positie van het bed;
  • Het kunnen instellen van de kamertemperatuur;
  • Licht;
  • Beschikbaarheid van ICT middelen als TV, internet en muziek.

Uitzicht/zicht
Roger S. Ulrich toonde in 1984 aan dat uitzicht op groen een positief effect heeft op zieke mensen. In het onderzoek volgde Ulrich twee groepen patiënten die herstelden van een operatie. Eén groep had vanuit het ziekenhuisbed uitzicht op bomen, de tweede groep keek uit op een stenen muur. In dit onderzoek werd geconcludeerd dat de groep ‘met uitzicht op de bomen’ sneller herstelden dan de groep ‘met uitzicht op een stenen muur’, ze hadden minder pijn, minder compilaties en minder sterke pijnstillers nodig. Daarbij waren de patiënten positiever gestemd en mochten ze eerder naar huis. In 1999 ontdekte Ulrich dat contact met natuur en natuurlijke elementen angst vermindert, bloeddruk verlaagt en pijn vermindert bij patiënten.

Oriëntatie
Het kunnen oriënteren in een gebouw, bijvoorbeeld in een ziekenhuis of een zorginstelling, is een belangrijk aspect voor het welbevinden van de patiënt. Het niet de weg kunnen vinden binnen een ziekenhuis kan zorgen voor stress bij de patiënt, bezoeker of medewerker. Door het toepassen van een heldere structuur, duidelijke herkenningspunten en kleur verbeterd de mogelijkheid om te kunnen oriënteren en kan de kans op stress worden verminderd. Voorbeelden van herkenningspunten zijn: een in het oog springend kunstwerk of een atrium.

Meer informatie vindt u ook bij het aspect veiligheid onder het kopje toegankelijkheid.

Familie steun
Naast comfort is ook familie steun een aspect binnen het Healing Environment concept. Het contact tussen de patiënt, familie, verpleegkundigen en medepatiënten heeft invloed op het herstelproces van de patiënt. Dit verkleint de overgang tussen de ziekenhuisopname en het dagelijks leven van de patiënt. Het bevorderen van contact reduceert stress en heeft een positieve invloed op het welbevinden. Daarnaast kan de familie ondersteuning bieden bij het verzorgen van de patiënt. Voorbeelden van het bevorderen van familiecontact zijn: een eenpersoonskamer en geen vaste bezoektijden.

Interieur

Hoe het interieur overkomt op de individuele patiënt en medewerkers is subjectief. Ook de muziekkeuze en keuze van kunst is afhankelijk van de smaak van de patiënt en/of medewerker. Hier is van belang dat het interieur en het gekozen meubilair niet wordt geassocieerd met het ziek zijn of het krijgen van zorg, maar juist doet denken aan hun eigen vertrouwde omgeving. Bijvoorbeeld het huis van de patiënt.

Materialen
Het zorgvuldig kiezen van de materialen in een ziekenhuis en/of zorginstelling staat voorop. Enerzijds behoort het materiaal te voldoen aan het eenvoudig kunnen schoonmaken, anderzijds behoort het materiaal een prettige uitstraling te hebben. De keuze voor een bepaald materiaal is afhankelijk van de situatie en hoe het materiaal wordt toegepast. Een voorbeeld is de keuze voor een bepaald soort vloerbedekking. Tapijt op een verpleegafdeling is niet wenselijk, wegens het intensieve reinigen van het tapijt, risico op infecties en het transporteren van bedden. Op de administratieve afdeling van het ziekenhuis kan tapijt wenselijk zijn, wegens de eigenschap dat tapijt geluid absorbeert.

Kunst
De effecten van kunst op patiënten is nog weinig onderzocht, onderzoek heeft wel uitgewezen dat beelden met bijvoorbeeld het thema landschappen of bomen en bloemen kunnen zorgen voor het verminderen van stress en voor pijnreductie. Abstracte kunst daarentegen kan negatieve reacties oproepen bij patiënten.
Kunst wordt in een zorginstelling en/of een ziekenhuis gebruikt als een positieve afleiding. Niet alle kunst is hier geschikt voor (Schweitzer et al, 2004).

Binnenkwaliteit

De binnenkwaliteit van een zorgomgeving heeft direct invloed op de gezondheid. Onder binnenkwaliteit worden condities als binnenlucht kwaliteit, thermisch klimaat, licht (visueel comfort) en geluid (akoestiek) verstaan. Deze condities worden bepaald door technische installaties die aanwezig zijn in een zorgomgeving, maar ook door de posities en de bediening van ramen en ander apparatuur.

Binnenlucht kwaliteit & Thermisch comfort

Ziekenhuizen en/of zorginstellingen hebben baat bij een goed binnenlucht kwaliteit. Wanneer de binnenlucht kwaliteit niet op orde is, heeft dat invloed op de gezondheid van de mens. Een voorbeeld vanuit de kantorensector is het sick building syndrome (SBS). Een gebouw dat gebruik maakt van natuurlijke toevoer en een mechanische afvoer veroorzaakt minder klachten dan gebouwen met alleen een mechanische aan- en afvoer.

De luchtkwaliteit wordt bepaald door twee factoren: ventilatie en temperatuur. Voldoende aanvoeren van verse lucht is een belangrijk aspect. Een luchtverversing minder dan 10 liter per seconde kan tot gezondheidsklachten leiden. Daarbij verlaagt een goede ventilatie in een ziekenhuis de kans op het verspreiden van infecties. Hierbij opgemerkt dat de meeste besmettingen plaatsvinden via de lucht (zie ook Infecties). Een toepassing is het opnemen van te openen ramen in het ontwerp.

De tweede factor dat invloed heeft op de luchtkwaliteit is temperatuur. Bij een luchttemperatuur van 21,5-22 graden Celcius wordt ervaren als meest comfortabel. Een te hoge temperatuur vergroot de kans op klachten en ontevredenheid. Dit geldt bij een temperatuur van 23 graden Celsius of hoger.

Visueel comfort (licht)

Voor het dagelijks functioneren hebben wij als mens licht nodig. Licht zorgt ervoor dat wij dingen kunnen waarnemen en activiteiten kunnen uitvoeren. Daglicht heeft invloed op de aanmaak van hormonen en het slaap- en waak ritme en het heeft effect op ons psychologische functioneren. Door daglicht kunnen we ons bewust worden van tijd en plaats en mogelijk desoriëntatie voorkomen. Daarbij kan onvoldoende verlichting een oorzaak zijn voor valincidenten.

Licht kan het herstel op vier manieren beïnvloeden (Joseph, 2006).

  1. Het verbetert de uitvoering van taken. Een lichtsterkte van 1500 lux in de werkomgeving zorgt dat de kans op fouten door personeel kleiner wordt (Ulrich, 2004).
  2. Licht heeft invloed op de biologische klok en tijdsbesef van de mens. De biologische klok regelt bijvoorbeeld de lichaamstemperatuur, de hartslag en de hormoonhuishouding.
  3. Licht heeft een positieve invloed op de mentale gezondheid (Walch e.a. 2005). Een tekort aan daglicht kan leiden tot het Sick Building Syndrome.
  4. Licht heeft invloed op onder andere de hormoonproductie. (Fysiologische invloed).

Licht kan onderverdeeld worden in daglicht en kunstlicht.

Daglicht 

Daglichttoetreding heeft de voorkeur bij het verlichten van gebouwen. De invalshoek van daglicht en het soort licht wat binnenvalt is afhankelijk van het seizoen. De zorgt voor tijdsbesef bij de patiënt. Bijvoorbeeld op het dag- en nachtritme. Het dag- en nacht ritme heeft invloed op processen die plaatsvinden in het lichaam. Deze processen beïnvloeden het herstelproces van de patiënt. Een lichtsterkte van 1000 lux is nodig voor het dag- en nachtritme (CBZ 2004). Daarnaast heeft daglicht een volledig spectrum en is constant ‘vloeiend’. Uit onderzoek is gebleken dat patiënten in een meer zonnige kamer een korter verblijf in het ziekenhuis hebben.

Kunstlicht 

Bij de keuze voor verlichting moet er gelet worden op: lichtsterkte, flikkeringen en de lichtkleur.

Akoestiek (geluid)

Zorginstellingen hebben te maken met een grote hoeveelheid geluiden. Geluiden die gemaakt worden door onder andere; medische apparatuur, personeelsleden die met elkaar praten en telefoons die afgaan. Deze geluiden kunnen zorgen voor geluidsoverlast. Wanneer er mogelijk geluidsoverlast ontstaat, kan dit zorgen voor stress bij de patiënt en/of het personeel en dit kan leiden tot bijvoorbeeld conflicten en fouten. Negatieve gevolgen van lawaai kunnen worden gezocht in de hersteltijd van een patiënt en een toename van stress. De overlast van geluid wordt veelal veroorzaakt door geluiden vanuit het ziekenhuis en dus niet van buitenaf. Te hoge geluidsniveaus hebben invloed op het comfort wat een patiënt ervaart, maar kan ook gevolgen hebben voor de kwaliteit en kwantiteit van het slapen. Verstoringen door geluid wordt vooral veroorzaakt door medische handelingen, praten van personeel en omgevingsgeluiden.  Ook de aanwezigheid van andere patiënten op een kamer kan voor verstoring geven. Het plaatsen van geluidsabsorberende plafonds kan helpen om het lawaai wat weg te nemen doordat de nagalmtijd wordt verkort.
In een helende omgeving wordt ernaar gestreefd om de omgevingsfactoren zoveel mogelijk gelijk te houden aan die van de thuissituatie. De World Health Organization (WHO) geeft aan dat het geluidsniveau in een zorginstelling maximaal 45 dB(A) mag zijn. Bij een geluidsniveau van 35 dB(A) of hoger kan er een verandering optreden in het slaapstadium.

Autonomie en keuzevrijheid

Onder autonomie wordt verstaan dat de patiënt in staat is om zijn of haar omgeving te controleren en te beïnvloeden zodat deze aan de wensen voldoet. Vanaf het eerste moment dat je het ziekenhuis binnenkomt totdat je het ziekenhuis weer verlaat, is alles tot op de minuut bepaald en ingepland. De patiënt ervaart dit als geen eigen keuzes meer kunnen maken. Het ontbreken van de zelfstandigheid en een beperking van de keuzevrijheid. Mensen willen graag hun omgeving op hun eigen manier gebruiken, inrichten, beheersen of veranderen. Mensen hebben behoefte om eigen keuzes te kunnen maken in de omgeving waar ze zich bevinden, bijvoorbeeld in een zorgomgeving (STAGG, 2001). Het zelf kunnen reguleren of controleren heeft effect op het welbevinden van de patiënt en/of personeel en kan bijdragen aan het verminderen van stress en het vergroten van het gevoel van keuzevrijheid.

Een toepassing hoe het gevoel van keuzevrijheid kan worden vergroot is de een-persoonskamer. De een-persoonskamers kan worden voorzien van hulpmiddelen zoals:

  • Het positie van het bed
  • Het kunnen instellen van de kamertemperatuur
  • Licht
  • Beschikbaarheid van ICT middelen als TV, internet en muziek

Uitzicht/zicht

Roger S. Ulrich toonde in 1984 aan dat uitzicht op groen een positief effect heeft op zieke mensen. In het onderzoek volgde Ulrich twee groepen patiënten die herstelden van een operatie. Een groep had vanuit het ziekenhuisbed uitzicht op bomen, de tweede groep keek uit op een stenen muur. In dit onderzoek werd geconcludeerd dat de groep ‘met uitzicht op de bomen’ sneller herstelden dan de groep ‘met uitzicht op een stenen muur’. Ze hadden minder pijn, minder compilaties en minder sterke pijnstillers nodig. Daarbij waren de patiënten positiever gestemd en mochten ze eerder naar huis. In 1999 ontdekte Ulrich dat contact met natuur en natuurlijke elementen angst vermindert, bloeddruk verlaagt en pijn vermindert bij patiënten.

Oriëntatie

Zie ook Toegankelijkheid.

Het kunnen oriënteren in een gebouw, bijvoorbeeld een ziekenhuis of zorginstelling, is een belangrijk aspect voor het welbevinden van de patiënt. Het niet de weg kunnen vinden binnen een ziekenhuis zorgt voor stress bij de patiënt, bezoeker en medewerker. Door het toepassen van een heldere structuur, duidelijke herkenningspunten en kleur vermindert de kans op stress. Voorbeelden van herkenningspunten zijn: een in het oog springend kunstwerk of een atrium.

Verwijzingen:
Huisman, E.R.C.M., Morales, E., van Hoof, J., Kort, H.S.M. (2012). Healing Environment: A review of the impact of the physical environmental factors on users. Building and Environment, 58, 70 -80, doi: 10.1016/j. buildenv.2012.06.016.
Huisman, E.R.C.M. & Kort, H.S.M. (2012). Healing environments en domotica. In J. van Hoof & E.J.M. Wouters (Eds.), Zorgdomotica (pp. 94-98). Houten: Bohn Stafleu van Loghum.
Huisman, E.R.C.M. & Kort, H.S.M. (2014). Healing environment in de praktijk. Tijdschrift voor Ergonomie, 39(1), 15-18.
Voor overige publicaties, klik hier

Voor meer informatie over de aspecten van een Healing Environment kunt u klikken op één van de onderstaande blokken.

Veiligheid
 
Privacy
 
Comfort & Familie steun
 
Omgeving & Locatie
 
Domotica
 
Veiligheid