Casus
De eerste week van de nieuwe onderwijsperiode is achter de rug. Jasper had er veel zin in, vakken die hem leuk leken en een nieuw groepsproject, maar aan het einde van week 1 lijkt zijn energie op. Hij kijkt terug op zijn week en bedenkt dat hij niet weet wat hij met het vak E-Marketing aan moet. De docent had verteld over sociale media campagnes, SEO en Google Ads, maar Jasper miste de overkoepelende gedachte achter wat hij de komende periode zou leren. Welke plaats neemt E-Marketing in in de marketing mix, wanneer is het voor wie zinvol om dit in te zetten? Hij merkt dat zijn hoofd hierover maar blijft malen, hij kan dit nieuwe stuk informatie niet plaatsen in het grotere geheel.
En dan de eerste bijeenkomst met zijn groepje voor het vak Samenwerken. Iris bleef maar lachen en grapjes maken, maar haar ogen lachten niet mee, zou er iets zijn? En Sam, met wie hij helaas een onvoldoende had terug gehad voor een eerder project, hij deed heel vriendelijk, maar hij had zijn wenkbrauwen opgetrokken toen Jasper voorstelde om interviews te houden onder beroepsprofessionals en later had hij ook in een hoekje staan praten met Michiel. Zou hij vinden dat Jasper de zwakke schakel is in het team?
Jasper voelt zich gespannen, hoe komt hij deze periode door? Hij neemt zich voor om hard te werken, deze periode het sporten maar even overslaan zodat hij extra tijd heeft voor school.
Wat is Hoogsensitiviteit?
Hoogsensitiviteit – of: hooggevoeligheid – is een aangeboren eigenschap die ca. 20% van mens en dier (onderzocht onder meer dan 100 diersoorten) heeft. Evenveel mannen als vrouwen bezitten deze eigenschap. Het is dus geen diagnose, functiebeperking of -stoornis en staat ook niet in de DSM vermeld. Mensen met deze eigenschap hebben een gevoeliger zenuwstelsel (bewezen middels fmri-onderzoek) waardoor ze meer en gedetailleerder waarnemen en zij verwerken de binnenkomende informatie diepgaand (er zijn aantoonbaar meer hersengebieden betrokken bij de verwerking en de hersengebieden voor diepgaande verwerking zijn actiever). Dit opmerken en verwerken kost veel energie en roept veel spanning op, waardoor hoogsensitieve personen (HSP) hiervan een intense impact ervaren.
Eind vorige eeuw was dr. Elaine Aron de eerste die uitvoerig onderzoek heeft gedaan naar hoogsensitiviteit, maar vooral sinds de jaren tien van deze eeuw heeft de eigenschap door verder (internationaal) wetenschappelijk onderzoek meer handen en voeten gekregen.
Hoe kan je als begeleider hoogsensitieve studenten ondersteunen?
Wanneer je ziet dat een student meer dan gemiddeld gevoelig lijkt te zijn voor zintuiglijke informatie, een grote mate van empathie vertoond, vaak diep en intensief lijkt na te denken, veel en sterk reflecteert en stressgevoelig is, kan er sprake zijn van hoogsensitiviteit.
Studeren met een hoogsensitief brein kan een uitdaging zijn. Met name de stap in het diepgaand verwerken van informatie die ‘optimale-optie-ambitie’ wordt genoemd (het continue streven van het brein om te komen tot een scenario/oplossing die het beste is in het kader van het groepsbelang) kan bijdragen aan perfectionisme en faalangst. Daarnaast is de energie die het opmerken en verwerken van informatie kost, en daardoor een grotere behoefte aan (kwalitatieve) rustmomenten, soms lastig te verenigen met het (studenten)leven. Maar met name dat laatste is wel van belang. Door de manier waarop hun systeem werkt lopen HSP een groter risico om burn out-klachten te ontwikkelen.
Sociale context
Tot de belangrijkste factoren die leiden tot overprikkeling in de werkcontext noemen HSP sociale factoren. Het gaat dan om slechte sfeer, onenigheid van henzelf met anderen of van anderen onderling, weten dat er geroddeld wordt. Dit kost de HSP veel energie die deze normaalgesproken aan het werk kan besteden. In de opleidingen bootsen we ter voorbereiding op het werkveld de werkcontext zoveel mogelijk na, bijvoorbeeld met groepsprojecten. De benoemde factoren kunnen dan al een rol spelen en studenten kunnen bij jou als docent/studieloopbaan- of leerteambegeleider aankloppen omdat ze problemen ervaren in het groepswerk. In een dergelijk geval kan je bespreken hoe de groepsdynamiek is en inzichtelijk maken dat dit invloed heeft op de HSP-student. Je kunt uitleggen dat dit is omdat deze vanuit een focus op sociale signalen en behoefte aan verbinding harmonie hoog in het vaandel heeft staan. Je kunt de student (en de groep) dan helpen om dit op een goede manier bespreekbaar te maken. Tevens is het helpend om de student regelmatig positieve feedback te geven. HSP studenten willen over het algemeen graag weten of ze het goed doen. Zij willen weten wat ze moeten bereiken, niet perse hoe. Wanneer zij ruimte krijgen om zelf het ‘hoe’ te bepalen, komen ze vaak tot verrassend creatieve oplossingen.
Hersteltijd
Door de intensieve manier waarop het hoogsensitieve brein informatie verwerkt heeft een HSP meer hersteltijd nodig dan een niet HSP. De vergelijking wordt weleens gemaakt met topsport in de vorm van een marathonloper versus een sprinter. Een marathonloper gebruikt al zijn energie in een duurloop, dus een grote hoeveelheid energie die gedoseerd over een langere afstand wordt ingezet. Een sprinter levert een piekspanning, al zijn energie wordt over een korte afstand volledig gebruikt voor een snelle tijd. Beide sporters leveren een topprestatie, beiden hebben daarna hersteltijd nodig. Waar bij de marathonloper de hersteltijd vergelijkbaar lijkt met de tijd waarin deze sporter zijn inspanning heeft geleverd, is de hersteltijd die de sprinter nodig heeft aanmerkelijk langer als je deze vergelijkt met de tijd waarin de prestatie is neergezet. HSP hebben echter de neiging om ‘een marathon te gaan sprinten’, om na een piekinspanning ook ‘piek te herstellen’ en snel weer de volgende inspanning te leveren. Dit zorgt voor een te weinig opladen van hun accu, waardoor stress toeneemt en veel HSP de neiging hebben om nog harder te gaan presteren, wat leidt tot roofbouw en mogelijk overspannenheid of burn-out.
Micropauzes
Niet zozeer de complexiteit van taken, als wel het veel moeten schakelen tussen verschillende taken zorgt voor overprikkeling bij HSP (in grotere mate dan dat dit invloed heeft op niet-HSP). Een brein dat gestresst is, overprikkeld, heeft moeite met onderscheiden van hoofd- en bijzaken, prioriteren en met het maken van keuzes. Wanneer dit het geval is bij jouw student, kan je als studentbegeleider helpen met het maken van een gezonde planning waarin taken in blokken zijn gevat en voldoende hersteltijd is gewaarborgd. Soms betekent dat voorrang geven aan het één en het ander op een later moment doen, maar bovenal helpt het om voldoende micropauzes aan te brengen. Regelmatige pauzes van enkele minuten kunnen al helpen de stresshormonen af te laten nemen tot een normaal niveau. Even naar het toilet of een paar keer goed ademhalen vóór iemand aan een nieuwe taak begint kan al veel doen. Hele simpele tips die je kunt delen. Wanneer meer en langere rustpauzes nodig zijn, dan kan je de student wijzen op de aanwezigheid van rustruimtes in de verschillende HU gebouwen of op de mogelijkheden om rondom het Science Park een wandeling in de natuur te maken.
Waar kunnen we de student in de HU naar verwijzen?
Een goed inzicht in wat de eigenschap betekent en wat je nodig hebt, kan de student enorm helpen duurzaam overeind te blijven.
Het Student Support Centre (SSC) biedt de training ‘Krachtig Sensitief’ aan. In deze training, die bestaat uit 5 bijeenkomsten, krijgt de student achtergronden en informatie over wat het betekent om meer dan gemiddeld gevoelig te zijn. Vanuit deze kennis wordt er dieper ingegaan op thema’s die samenhangen met hoogsensitiviteit. We gaan in op aanverwante eigenschappen, kwaliteiten die samenhangen met hooggevoeligheid, de sociale context en specifiek de studie-/werkcontext. Aan het eind van de training heeft de student meer inzicht gekregen in hoe de eigenschap bij hem werkt en heeft hij handvatten om de eigenschap als kwaliteit in te kunnen zetten.
Meer informatie vind je in het overzicht van trainingen & workshops op de website van het SSC.
Vervolg casus
Als hij aan het eind van week 2 zijn leerteambegeleider spreekt, vertelt Jasper dat het blok hem tot nu toe tegenvalt. Naar aanleiding van het gesprek besluit hij in de volgende les E-Marketing de docent te vragen toe te lichten hoe E-Marketing te plaatsen is in de grotere marketingmix. In overleg met zijn leerteambegeleider, die ook docent van Samenwerken is, brengen ze samen tijdens een volgend feedbackmoment de groepsdynamiek ter sprake. Uit dit gesprek blijkt dat Sam het idee van professionals interviewen juist een heel goed plan vindt. Hij geeft ook aan dat hij blij is met Jasper in de groep omdat hij vindt dat Jasper zowel de grote lijn goed in de gaten houdt als ook oog heeft voor details, iets dat hij zelf altijd moeilijk vindt. Buiten de groep heeft Jasper gevraagd hoe het met Iris gaat. Zij was erg blij met zijn oprechte interesse en dat ze een luisterend oor vond voor omstandigheden die spelen in haar privé-situatie. N.a.v. dit gesprek besluit Iris haar leerteambegeleider in te lichten en contact te zoeken met een studentendecaan voor ondersteuning.
Wat biedt de HU voor begeleiders op het gebied van Hoogsensitiviteit?
Wil je meer weten over hoogsensitiviteit? Om je studenten beter te kunnen ondersteunen of omdat je de eigenschap misschien bij jezelf herkent en een weg zoekt om goed te kunnen functioneren als hooggevoelige onderwijsprofessional? Neem dan gerust contact op met de trainers van Krachtig Sensitief of kijk/luister dan eens naar:
- Het boek ‘Het hoogsensitieve brein’ van Esther Bergsma waarin zij uitlegt hoe het brein van hoogsensitieve personen (HSP) werkt. In deze video bekijk/beluister je een beknopte uitleg daarover.
- Het boek ‘Prikkels bijten niet’ waarin Saskia Klaaysen focust op de ‘hoogsensitieve sensatiezoeker’, de HSP die niet perse gedijt bij rust, maar voortdurend op zoek is naar nieuwe, gevarieerde, complexe en intense sensaties en ervaringen en bereid is daarvoor risico te nemen
- Het boek ‘Hoogsensitieve mannen’ waarin Tom Falkenstein ingaat op wat deze eigenschap voor mannen betekent in een maatschappij waar gevoeligheid traditioneel gezien aan vrouwen wordt gekoppeld waardoor het (h)erkennen van deze eigenschap voor mannen vaak een uitdaging is
- Verschillende websites over dit onderwerp zoals hoogsensitief.nl of www.hspcoachmaaike.nl waar naast informatie over de eigenschap ook veel blogs/artikelen te vinden zijn over diverse onderwerpen in relatie tot hoogsensitiviteit (bijvoorbeeld ‘studeren met een hoogsensitief brein’
- De HUuskamer is een podcastserie van het Student Support Centre waarin ingegaan wordt op onderwerpen die relevant kunnen zijn in jouw studietijd. In de HUuskamer afleveringen gaat de presentator in gesprek met experts (o.a. trainers van het SSC) en studenten.
Afleveringen 9 en 10 gaan over hoogsensitiviteit: