‘Ontwerpteam laat kinderen met kanker beter eten’

Meer beweging en beter eten vergroot de overlevingskansen van kinderen met kanker. Het projectteam Participatief Ontwerpen voor Kinderoncologie (POKO) doet daarom praktijkgericht onderzoek naar eet- en beweeginterventies voor kinderen met kanker. Met producten zoals een racemat, een voedingskar en een piratenspel worden zieke kinderen uitgedaagd gezond te eten. Dankzij een tweejarige RAAK-Publiek-subsidie is POKO nu zijn tweede fase ingegaan. “Het project is nóg innovatiever dan we dachten,” aldus Fenne Verhoeven, hoofdonderzoeker van POKO.

Het POKO-team presenteerde afgelopen zomer tijdens het symposium ‘Co-design voor kinderen met kanker’ enkele veelbelovende ontwerpen om jonge kankerpatiënten te stimuleren meer te bewegen en beter te eten. In Nederland is kanker de meest voorkomende doodsoorzaak onder kinderen. Velen van hen hebben door de behandeling groeistoornissen en lijden aan ondervoeding of juist overgewicht. Onderzoek en behandelingen zijn bijna uitsluitend gericht op chemo- en radiotherapie. Toch zijn adequaat blijven eten en bewegen eveneens essentieel voor de overlevingskansen. Maar hoe krijg je kinderen zo ver? Participatief ontwerpen kan een oplossing bieden. Fenne Verhoeven: “Er is al van alles bedacht voor kinderen met kanker. Maar meestal werkt het niet, omdat de ontwerpers onvoldoende inzicht hebben in de behoeften en mogelijkheden van de kinderen. Zo hebben veel ziekenhuizen een speeltuin, maar de meeste patiëntjes met kanker zijn te ziek om daar te kunnen spelen. Eet- en beweeginterventies voor kinderen met kanker zijn pas echt kansrijk als ze worden ontworpen samen met kinderen en hun ouders en ook samen met zorgprofessionals.”

Racemat en piratenspel
Een van de POKO-ontwerpen is een racemat, bedoeld voor kinderen van 12 tot 18 jaar met heel weinig energie. Ze besturen het spel terwijl ze leunen op een schuimblok met sensoren dat in hun bed ligt. Tijdens het spel trainen ze ongemerkt hun rugspieren. Er wordt gewerkt aan een versie waarbij meerdere patiënten tegen elkaar kunnen racen en ze ook andere spellen kunnen spelen. Een tweede ontwerp is het piratenspel De Reis van Vijf. Dit is erop gericht jonge kinderen met kanker weer te leren wat het is om te proeven en een normale stofwisseling te hebben. Hun smaak is veranderd door de chemokuren. Het eerste prototype, een kartonnen doos met 40 opdrachten, is intussen al doorontwikkeld tot een prachtige schatkist met 150 opdrachten. De opdrachten hebben als doel een positieve associatie met voeding te creëren. Kinderen kunnen er samen met hun ouders langere tijd mee aan de gang gaan, ook als ze weer thuis zijn. “Van de acht concepten die we nu hebben willen we er eind 2016 nog twee over hebben,” zegt Fenne Verhoeven.

Kruisbestuiving en excellente studenten
“POKO combineert kennis over gezondheid, gedrag en ontwerpen. Partijen die normaal nooit samenwerken, zoals medici en ontwerpers, doen dat in het POKO-project wel. Juist die kruisbestuiving leidt tot heel originele en praktische resultaten”, vertelt Verhoeven. “We merken dat ook studenten bij POKO betrokken blijven. Ze willen doorgaan omdat ze zien dat de eet- en beweeginterventies echt toegepast worden. Het werkt zeer motiverend om echt iets te kunnen betekenen met je ontwerpen. In wetenschappelijk opzicht blijkt het project nog innovatiever dan we aanvankelijk dachten. In mei zal ik het project presenteren op de Participatory Innovation Conference in Den Haag. En Aeltsje Brinksma, kinderverpleegkundige en projectleider van de Stuurgroep Ondervoeding van het UMCG, zal POKO in oktober naar verwachting presenteren tijdens het congres over kinderoncologie van de International Society of Paediatric Oncology (SIOP) in Kaapstad, Zuid-Afrika. Daar groeit het project ook van.”

Grote ambities
“RAAK-Publiek is bedoeld als startsubsidie; daarna willen we zeker nog vier of vijf jaar doorgaan met het onderzoek”, aldus Fenne Verhoeven. “Voor het ontwikkelen van de prototypes zijn zowel onderzoekers als studenten volop zelf fondsen aan het werven. De Efteling heeft belangstelling voor de schatkist van De Reis van Vijf en ook Nutricia is geïnteresseerd. Studenten halen her en der kleinere geldbedragen binnen, bedrijven waaronder een voedingskarproducent schenken materialen. Om de effectiviteit echt te testen, moeten we de interventies langer kunnen volgen in de ziekenhuis- en thuisomgeving. Pas dan kun je echt verschil maken. Dat vergt jarenlang onderzoek.”

POKO, een initiatief van Hogeschool Utrecht (HU) met als penvoerder het lectoraat Co-design, is een samenwerking met het Centre of Expertise Creatieve Industrie (U CREATE), Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en diverse ontwerpbureaus. Meer weten over het project en de samenwerkingspartners? Iedereen is welkom op de maandelijkse Pitch&Drinks van het POKO-projectteam. De eerstvolgende borrel met korte presentaties is op maandag 30 maart vanaf 16.30 uur. Meer informatie vind je op www.poko.hu.nl.

Bron Hogeschool Utrecht: http://www.onderzoek.hu.nl/Nieuws/Ontwerpteam-laat-kinderen-met-kanker-beter-eten.aspx