Duurzame projecten

9. Innovatie en duurzame infrastructuur

Bij infrastructuur moeten we denken aan transport, wegen, irrigatie, energie en informatie- en communicatie- technologie. Om verbeteringen aan te brengen in onderwijs, gezondheidszorg of het drinkwater, is infrastructuur noodzakelijk.

Werkspoorkwartier – Creatief Circulair Maakgebied

Hoe ga je zo slim mogelijk om met grondstoffen, voorkom je afval en maak je hoogwaardig gebruik van producten, componenten en materialen? In de circulaire broedplaats Werkspoorkwartier Utrecht werken tientallen HU-studenten, onderzoekers en bedrijven aan ontwerpvraagstukken over circulair ontwerp van gebouwen, interieurs en openbare ruimte, hergebruik van materialen en flexibele tijdelijke stedenbouw.

Het project Werkspoorkwartier Creatief Circulair Maakgebied heeft als doel om een toonaangevend vestigingsgebied te maken van het bedrijventerrein Werkspoorkwartier in Utrecht, met ruimte voor creatieve, circulaire maakbedrijven. Om de circulariteit van gebouwen te kunnen vaststellen ontwikkelde het lectoraat Building Future Cities (HU) samen met het Copernicus Institute for Sustainable Development (UU) een doorlopende onderzoekslijn. Het gaat in het Werkspoorkwartier om zowel nieuwbouw als renovatie. Andere projecten zijn ontworpen voor hergebruik, volgens het Design for Deconstruction-principe (DfD). Ze hebben een demontabele constructie. De huidige manier van ontwerpen maakt het vaak onmogelijk om beschikbare gebruikte materialen en gebouwcomponenten in te passen. Material driven design is hiervoor een oplossing, de beschikbare materialen zijn dan leidend voor het ontwerp. Alleen als ontwerp voor hergebruik de standaard wordt kan circulair bouwen de gewenste voordelen geven voor de bouwsector en bijdragen aan het besparen van materiaalgebruik, energiegebruik en CO2-uitstoot.

Contactpersoon
Evert-Jan Velzing, Evert-jan.velzing@hu.nl
Website: https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/919151.aspx?t=Werkspoorkwartier

Sporen naar de Toekomst

Spoorbeheerder ProRail heeft jaarlijks aanzienlijke hoeveelheden afgedankte rails (spoorstaven). ProRail wil naar een meer circulaire toepassing. Alternatieven waarbij spoorstaven hoogwaardig hergebruikt worden zijn nodig! Dankzij de uitstekende materiaaleigenschappen zijn afgedankte spoorstaven vermoedelijk goed bruikbaar als constructief element in gebouwen of infrastructurele objecten. In dit project onderzoeken studenten van Centre of Expertise Smart Sustainable Cities

welke kansen dit biedt. Met dit voorstel wordt onderzocht welke constructieve en materiaal-technische aspecten relevant zijn bij het gebruik van spoorstaven als constructiemateriaal. Mogelijkheden voor hoogwaardig hergebruik van spoorstaven worden gegenereerd. Er wordt een constructief ontwerp voor een demontabele modulaire voetgangersbrug gemaakt.

Contactpersoon
Nadia Verdeyen, nadia.verdeyen@hu.nl

Duurzame Utrecht Science Park

Het Centre of Expertise Smart Sustainable Cities zet zich in voor de realisatie van een duurzaam Utrecht Science Park die zich profileert op het gebied van duurzaamheid. Daarnaast is het Centre opdrachtgever van een zogenoemd Quest studentenproject ‘Green Campus’. In dit project werken studenten technische bedrijfskunde aan concepten die de verduurzaming van hun eigen campus dichterbij brengen. De studenten doen onderzoek naar de mogelijkheden voor Utrecht Science Park om zich te profileren door in aanmerking te komen voor een International Sustainable Campus Excellence Award van ISCN, een platform voor die locaties die een voortrekkersrol laten zien op gebied van creativiteit, effectiviteit en goede prestatie eigenschappen van hun campus.

Contactpersoon
Erlijn Eweg, erlijn.eweg@hu.nl

Helende Ziekenhuisomgevingen (HEZO)

Mensen worden sneller beter in een healing environment. Centraal staat dus het creëren van een omgeving waar patiënten, familie en bezoekers zich op hun gemak voelen én waar zorgprofessionals hun werk zo goed en prettig mogelijk kunnen uitvoeren. Het Healing Environment-concept (HE-concept) is breed toe te passen. Onderzocht werd hoe ziekenhuisgebouwen van uniform en gestandaardiseerd in een helende omgeving kunnen veranderen. Het Meander Medisch Centrum diende als proeftuin en er werd samengewerkt met het Midden- en Kleinbedrijf (MKB). Het MKB wilde bekend raken met het HE-concept, zodat het vraaggericht producten kan gaan ontwikkelen en/of inzetten.

Contactpersoon
Helianthe Kort, helianthe.kort@hu.nl

HUB-Lab

In de HU Bibliotheek vind je ook iets heel anders dan boeken: het HUB-Lab. In dit lab vind je allerlei innovatieve technologieën die aansluiten op nieuwe manieren van leren. Als student en docent kun je hier terecht voor inspiratie en informatie, maar je kunt ook zelf aan de slag met allerlei fysieke én digitale tools!

Contactpersoon
Bianca Pannekoek, bianca.pannekoek@hu.nl

Fieldlab 3DMedical

Je eigen op maat gemaakte implantaat uit een 3D-printer? Het kan al in het Fieldlab 3DMedical. Driedimensionale technologie kan de patiëntenzorg op maat sterk verbeteren, bijvoorbeeld door chirurgische modellen en gebioprinte implantaten.

Patiënten hoeven minder vaak CT-scans te ondergaan, doordat scans worden omgezet naar printfiles voor patiëntspecifieke modellen, hulpmiddelen en implantaten. Ook worden operaties minder ingrijpend voor patiënten, doordat chirurgen zich er 100% realistisch op kunnen voorbereiden. Met 3D‑geprinte weefsels kunnen realistische testmodellen en inplantaten worden gemaakt. In het Universitair Medisch Centrum Utrecht worden al op maat gemaakte 3D‑geprinte schedel­‑ en kaakimplantaten en gepersonaliseerde implantaten voor complexe heropereraties van de heup gebruikt.

Fieldlab 3DMedical is het eerste smart industry fieldlab binnen de medische sector in Nederland. Studenten van het Institute for Engineering and Design (IED) kunnen tijdens hun derde jaar in het Fieldlab multidisciplinaire projecten uitvoeren in het kader van 3DMedical. Bijvoorbeeld op het gebied van scoliose braces, knee distractors en beeldvormingstechnieken. Het IED van Hogeschool Utrecht is partner en werkt samen met het Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht Science Park, Stichting Protospace en bedrijven met expertise op het gebied van 3D-printen en imaging in de medische sector.

Contactpersoon
Patrick van Veenendaal, Patrick.vanveenendaal@hu.nl
Website: https://husite.nl/duurzaam/17-vn-doelen/17-partnerschappen-voor-de-doelen/#fieldlab-3dmedical

Intelligent beton

Het draadloze netwerk van de Hogeschool Utrecht is een modern wireless netwerk met de nieuwste techniek. Met behulp van een extra tool kan de software een zogenaamde “driehoeksmeting” maken om de locatie van IP devices te bepalen. Deze gegevens kunnen samen met andere gegevens verzameling(en) een schat aan informatie ontsluiten over hoe de gebouwen van HU gebruikt worden.

Met de gegevens van realtime bezetting van gebouwen en werkelijk gebruik. is het mogelijk acties in te zetten om dit te verbeteren. Op deze manier kunnen de gebouwen efficiënter gebruikt worden.

Contactpersoon
Gerard Verwoolde, gerard.verwoolde@hu.nl

CareTechLab

Technologie is overal, van je smartphone tot je e-bike. Ook in de zorg speelt technologie een belangrijke rol, en onderzoek op dit gebied is cruciaal voor de ontwikkeling van het veld. Het CareTechLab is een demonstratieruimte waar aandacht wordt besteed aan allerlei technologische innovaties binnen de gezondheidszorg. Zo kunnen studenten, docenten en andere belangstellenden kennis maken met bijvoorbeeld ZORA de zorgrobot. Andere innovaties die aanwezig zijn, zijn de Interactive Modular Tiles, die een andere manier van bewegen of revalideren mogelijk maken, en de Google Glass die gebruikt wordt om expertise op afstand te realiseren.

Het CareTechLab is een belangrijk middel om innovatie in de zorg te stimuleren, wat hard nodig is om de kwaliteit van zorg in de komende jaren te kunnen behouden.

Contactpersoon
Chantal Huisman, chantal.huisman@hu.nl

HU e-cars voor 100% schone energie

Op de fiets naar werk is een fantastische manier om duurzaam te doen. Helaas kunnen dienstreizen dit soms moeilijker maken. Daarom heeft de HU zes elektrische deelauto’s zodat jij je dienstreizen lekker met een elektrische auto kunt doen. Deze worden bovendien opgeladen door zonnepalen op de daken van de gebouwen op het Utrecht Science Park! Zo kun jij gemakkelijk, duurzaam én comfortabel naar je bestemming rijden. Het reserveren en openen van de auto’s gaat gemakkelijk met een app, zodat je snel weg kunt zijn.

Contactpersoon
Sandra Valenbreder, sandra.valenbreder@hu.nl

3D-printen met soldeertin

Hoe kunnen we de industriële afvalberg verkleinen? Studenten van de opleiding Werktuigbouwkunde hebben in het 3D-printlab van Hogeschool Utrecht als eerste een 3D-printer gebouwd die soldeertin kan printen. Zo kunnen eenvoudig onderdelen worden geprint die stroom geleiden. Het grote voordeel: minder afval, doordat producten efficiënt en op maat geproduceerd kunnen worden.

De tweedejaarsstudenten hadden als opdracht: ontwerp een 3D-printerkop waarmee je soldeertin kunt printen. Zo’n printkop bestond nog niet, dus dit was een mooie uitdaging. Het ontwikkelen van de printkop ging zo goed dat ze er een hele printer omheen hebben gebouwd. Deze toevoeging aan het reguliere project was in het kader van een Honourstraject onder extra begeleiding van het lectoraat Microsysteemtechnologie.

Zo is het mogelijk geworden eenvoudig smart onderdelen te printen die stroom kunnen geleiden – handig voor bijvoorbeeld printplaatjes. Soldeertin is lastiger te verwerken dan plastic, waarmee gewoonlijk wordt ge-3D-print. Onder meer vanwege de hogere smelttemperatuur, snellere warmtegeleiding en hoge oppervlaktespanning. Maar het mooie van printen met soldeertin is dat je zo op een heel betaalbare manier met een metaallegering kunt printen. Het grote voordeel van deze techniek is dat je meteen stroom kunt zetten op een onderdeel dat je geprint hebt, heel handig in de elektrotechniek.

Contactpersoon
Rik Lafeber, rik.lafeber@hu.nl
Website: https://www.hu.nl/studenten-bouwen-3d-printer-voor-soldeertin

Circulaire Businessmodellen REDUCES

Om een circulaire economie (CE) te ontwikkelen hebben we ook circulaire businessmodellen nodig. Vanuit een niet-duurzaam lineair systeem van materiaalgebruik en afvalproductie moet een duurzaam systeem met gesloten kringlopen ontstaan. CE is intussen een innovatief businessveld. Maar vaak is nog onduidelijk welke negatieve ecologische en economische gevolgen allerlei bedrijfsmodellen kunnen hebben. In het internationale project REDUCES werken Hogeschool Utrecht en de gemeente Utrecht samen met andere partners aan circulaire businessmodellen in Europese regio’s.

Hoe zorgen we dat Europese businessmodellen zo min mogelijk negatieve milieueffecten hebben? Welke instrumenten moeten we ontwikkelen? Welke regionale businessmodellen zijn het meest geschikt voor welke situatie? Kennis en ervaring uitwisselen is cruciaal om de beste actieplannen te kunnen ontwikkelen voor elke regio. Studenten van de opleidingen Creative Business, Built Environment, Elektrotechniek en Communication & Multimedia Design (CMD) leveren een bijdrage aan het project.

REDUCES staat voor REthinking Sustainable Development in European Regions by Using Circular Economy Business ModelS. Hogeschool Utrecht neemt deel vanuit het lectoraat Building Future Cities en het Centre of Expertise Smart Sustainable Cities. Het European Regional Development Fund Interreg Europe subsidieert het project. De andere partners zijn het Verenigd Koninkrijk, Spanje, Finland, Roemenië en Bulgarije.

Contactpersoon
Evert-Jan Velzing, evert-jan.velzing@hu.nl
Website: https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/1485816.aspx

Duurzame Energieproeftuin 2.0

Op het dak van een van de gebouwen van Hogeschool Utrecht zijn allerlei zonnepanelen, zonneboilers en dakbedekkingsmaterialen te zien. Dat is de Duurzame Energieproeftuin 2.0, een openlucht lab met praktijkopstellingen die worden gebruikt in het techniekonderwijs. Direct onder de energieproeftuin bevindt zich het Energie-bouwfysicia lab, een testruimte met verwarmings- en koelingsapparatuur die werkt op de warmte die op het dak is opgevangen. In het Energie-bouwfysica lab is ook een klimaatkamer waar studenten binnen- en buitengevels testen en onderzoeken hoe goed de verwarmings- en koelingsapparatuur werkt in een woning.

Veel technieken om huizen efficiënt te verduurzamen bestaan al, maar ze worden nog onvoldoende geïntegreerd toegepast. Daarom werken studenten uit diverse opleidingen vaak samen aan projecten. Ook bedrijven uit de bouw- en installatiesector doen mee. Zo worden de studenten opgeleid aan de hand van actuele praktijkvraagstukken en worden bedrijven geholpen met innovatie-voorstellen. Het openlucht lab op het dak dient tevens als praktijklesruimte voor studenten uit alle leerjaren. Ze volgen onder andere de opleidingen Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek, Built Environment en Technische Bedrijfskunde. De Duurzame Energie proeftuin vormt in combinatie met het Energie‑ en bouwfysica lab een voedingsbodem voor allerlei onderzoeks‑ en onderwijsprojecten.

Contactpersoon
Marcel de Reeder, marcel.dereeder@hu.nl
Website: https://www.onderzoek.hu.nl/Projecten/Duurzame-Energie-Proeftuin

Team Celcius ­­– energieneutraal, circulair, modulair huis

Een energieneutraal huis waarin je je leven lang kunt wonen, want je kunt het groter of kleiner maken. Studententeam Celcius creëert een circulair, modulair, zelfvoorzienend én betaalbaar huis. Met deze woning neemt het team deel aan de finale van de Solar Decathlon Build Challenge 2020 in Washington D.C.

Een team HU-studenten vanuit diverse opleidingen ontwikkelt innovatieve en betaalbare oplossingen voor de uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, circulariteit, CO2-reductie en energietransitie in en rondom woningen. Het team gaat hiermee de strijd aan met andere universiteiten en hogescholen in de internationale wedstrijd Solar Decathlon Build Challenge 2020. De resultaten zijn door de interdisciplinaire aanpak kwalitatief beter, realistischer, aantrekkelijker, betaalbaar en beter te implementeren en kennen meer draagvlak.

Celcius is onderdeel van Wonen 3.0, een leeromgeving binnen de HU waar interdisciplinaire studententeams meedoen aan (internationale) challenges. De vorige inzending van de HU aan de Solar Decathlon Challenge, in 2015 in Denver, is inmiddels opnieuw opgebouwd op het Utrecht Science Park. Dit ‘Denver House’ is nu een living lab op het gebied van duurzaam wonen. Studenten, onderzoekers en partners uit het bedrijfsleven testen hier samen nieuwe innovatieve systemen en elementen in een real life omgeving.

Contactpersoon
Petra Beisterverld, petra.beisterveld@hu.nl
Website:  https://www.celciushu.nl

E-BussEd – elektrisch busvervoer

Omschakelen van vervuilende dieselbussen op schone elektrische bussen, om zo bij te dragen aan energieneutrale mobiliteit en efficiënter openbaar vervoer. Dat is de ambitie van diverse Europese regio’s. Het Europese project Building Capacities for a European-wide E-bus Deployment (e-BussED) verbindt deze regio’s met elkaar door uitwisseling van kennis en ervaringen.

Europese regio’s in Italië, Duitsland, Malta, Hongarije en Nederland die hun busvloot graag willen omschakelen van diesel naar elektrisch, worden door het project e-BussED met elkaar verbonden. De partnerregio’s wisselen ervaringen uit in verschillende stadia van de transitie richting e-bussen. Regio’s die worstelen met de snelle technologische ontwikkelingen op dit gebied worden zo ondersteund. Welke wegen zijn er te bewandelen? Hoe kan energie regionaal worden opgewekt? Door nieuwe ideeën en beter beleid stimuleert het project de vraag- én de aanbodkant van elektriciteit opgewekt uit duurzame bronnen. Daarmee krijgt ook de transitie naar een duurzame economie een impuls. Het project zal leiden tot zes regionale actieplannen en vier best practices reports. Centre of Expertise Smart Sustainable Cities van Hogeschool Utrecht is partner van e-BussED, dat een subsidie kreeg van het European Regional Development Fund Interreg Europe. Studenten van onder andere de opleidingen Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek en Technische Bedrijfskunde werken mee aan het project.

Contactpersoon
Martijn Rietbergen, martijn.rietbergen@hu.nl
Website: https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/1485992.aspx?t=e-Bussed+-+Transitie+van+elektrisch+busvervoer+in+Europa

Electric Mondriaan

Energie opwekken met een glas-in-loodraam? Studenten van de Hogeschool Utrecht en de Universiteit Utrecht bouwden samen een ‘glas-in-lood’-raam dat elektriciteit opwekt: Electric Mondriaan. Het design is gebaseerd op werk van de beroemde schilder Piet Mondriaan. Electric Mondriaan is een raam met gekleurde ruitjes die zijn voorzien van luminescerend materiaal. Dit zet de kleuren om in licht. Het licht wordt vervolgens door zonnecelstroken omgezet in elektriciteit.

Electric Mondriaan slaat de zonne-energie op in een ‘powerbank’, zodat de stroom op elk moment gebruikt kan worden. Aan de powerbank kunnen bijvoorbeeld drie telefoons worden opgeladen. Het raam is een duuurzaam en stijlvol alternatief voor mensen die traditionele zonnecellen lelijk vinden. Gewoonlijk liggen zonnecellen in blauwe of zwarte panelen op een dak. Voor sommige mensen is dat een doorn in het oog, die halen liever een Mondriaan in huis.

Contactpersoon
Marcel de Reeder, marcel.dereeder@hu.nl

Energie-bouwfysica lab

In dit living lab staan allerlei gebouwgebonden installaties en bouwfysica. Dit zijn onderzoeks- en praktijkles-opstellingen over warmtepomptechnieken, warmte-terugwinning, luchtbehandeling, regeltechniek, sensortechniek en energie‑opwekking en ‑distributie. Er is een grote dubbele klimaatkamer om samengestelde gevelelementen te bemeten op energie en isolatie, luchtdichtheid en akoestische eigenschappen.

Studenten van Hogeschool Utrecht doen in het Energie-bouwfysica lab praktijkgericht onderzoek naar duurzame energie en opdrachten uit de beroepspraktijk. Het lab is ook een praktijkleslokaal voor studenten van onder andere de opleidingen Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek, Built Environment en Technische Bedrijfskunde uit alle leerjaren. De geleerde theorie wordt toegepast op echte energie-installaties en op bijvoorbeeld gebouwgevels uit de beroepspraktijk. De verkregen praktische inzichten dragen op hun beurt weer bij aan de ontwikkeling van de lopende onderzoeken in het lab.

Studenten werken samen met docenten van het Instituut Engineering en Built Environment, onderzoekers van het lectoraat Nieuwe Energie in de Stad en bedrijven. De samenwerking met marktpartijen staat centraal, om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de behoeften van de beroepspraktijk op hbo‑bachelor‑ en ‑masterniveau. Het Energie-bouwfysica lab staat via water‑ en elektriciteitverbindingen in directe verbinding met de Duurzame Energieproeftuin op het dak van het gebouw.

Contactpersoon
Marcel de Reeder, marcel.dereeder@hu.nl
Website: https://www.hu.nl/hu-opent-met-energylab-duurzame-energieproeftuin

Energieleverende façades

Niet alleen een dak, maar ook muren, dakramen en balkons kunnen energie leveren. Dit is mogelijk met de nieuwe techniek BIPV. Zo kunnen ook appartementencomplexen met particuliere eigenaar-gebruikers energieleverend gemaakt worden. Zonnepanelen leveren bij zulke appartementencomplexen vanwege het relatief kleine dakoppervlak onvoldoende energie op, en bovendien zijn er verschillende eigenaren. Maar bij toepassing van BIPV leveren niet alleen daken, maar ook glas‑ en gevelelementen energie.

BIPV is de afkorting van Building Integrated PhotoVoltaics, ofwel gebouw-geïntegreerde zonne-energie. BIPV vervangt de normaal gebruikte bouwmaterialen in delen van de buitenzijde van gebouwen. Bijvoorbeeld op het dak, in dakramen, balkonvoorzieningen, zonweringen en (blinde) muren. Duurzame opwekking van energie wordt zo op een slimme manier gecombineerd met bouwfuncties, met behoud van esthetiek. Studenten en onderzoekers van Hogeschool Utrecht doen toegepast onderzoek naar de BIPV‑façades, systeemintegratie met overige elementen en het ontwikkelen van de customer journey. Dit Topsector Energie-project heet Opschaling NoM Renovaties Appartementen (ONRA), waarbij NoM staat voor Nul op de Meter. De testlocatie is een appartementencomplex aan de Verdiweg in Amersfoort.

Contactpersoon
Wilko Planje,wilko.planje@hu.nl
Website, https://projecten.topsectorenergie.nl/projecten/opschaling-nom-renovaties-appartementen-00031491

Innovatielab Circulair beheren, onderhouden en renoveren

De meeste woningen in Nederland zijn relatief nieuw. Daardoor is er weinig nog kennis en ervaring op het gebied van toekomstbestendig renoveren. In het Innovatielab Circulair beheren, onderhouden en renoveren werken studenten van verschillende opleidingen samen met docenten, onderzoekers en bedrijven aan innovatieve oplossingen. Zo leveren ze een bijdrage aan onder andere de transitie naar circulaire stadswarmte en circulaire toekomstbestendige renovatieconcepten.

Renovatieoplossingen worden momenteel meestal snel en voor de korte termijn uitgewerkt. Vooral mkb-bedrijven missen de benodigde kennis en ontwikkelruimte om hun oplossingen zelf te optimaliseren. Ze hebben behoefte aan kennis en samenwerking. In het innovatielab Circulair beheren, onderhouden en renoveren van Hogeschool Utrecht kunnen bedrijven hun vragen en uitdagingen op dit gebied neerleggen. Vragen waar geen eenvoudige oplossing voor is en die samenwerking vanuit verschillende vakdisciplines vereisen. Relevante onderzoeksvragen uit het werkveld worden vertaald naar praktijkvoorbeelden die gebruikt worden in het onderwijs en/of gekoppeld aan onderzoek binnen lectoraten. Dit leidt tot innovatieve oplossingen die kansen bieden voor bedrijven en organisaties en bijdragen aan de circulaire stad.

Contactpersoon
Sebastian Fischerbaling, sebastian.fischerbaling@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/919326.aspx?t=Innovatielab+Circulair+Beheer%2c+onderhoud+en+renovatie

Inside Out renovatie Nul op de Meter

Hoe verduurzamen we hoogbouwflats met sociale huurwoningen? Er is voor zonnepanelen onvoldoende plek op het dak, terwijl het energieverbruik juist hoog is door de grote aantallen bewoners. Project Inside Out wil hoogbouwflats uit de jaren 1960 en 1970 renoveren naar energieleverende wooncomplexen. De flatgebouwen krijgen een slimme gevel met multifunctionele bouwdelen die woningen duurzaam verwarmen en ventileren, gecombineerd met energieopwekking door zon en wind.

Uniek aan het Inside Out-renovatiesysteem is dat de installaties aan de buitenzijde van de flat komen. Daar is meer ruimte voor energie-opwekking dan binnen. De bewoners hoeven niet te verhuizen tijdens de werkzaamheden. Studenten van Hogeschool Utrecht hielpen bij het ontwikkelen van de gevelmodules en bij het testen van de geveldelen in de klimaatkamer van het Energie-bouwfysicia lab. Ze hebben onder meer gekeken naar energieprestaties, comfortabel binnenklimaat, akoestiek, luchtdicht bouwen en brandveiligheid van samengestelde modulaire gevels. Het prototype is aangebracht op een bewoond flatgebouw van tien etages aan de Henriëttedreef in Utrecht Overvecht. Zonnepanelen en een windturbine wekken stroom op voor de flat. De energie die over is wordt opgeslagen in de accu’s van deelauto’s. Dit vermindert de piekbelasting op het elektriciteitsnet. De bewoners profiteren op deze wijze van lagere woon- en mobiliteitslasten.

Contactpersoon
Rogier Laterveer,rogier.laterveer@hu.nl
Website: https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/919305.aspx?t=Inside+Out

Klimaatmissie Nederland

Aardgasloos wonen en dan ook nog comfortabeler. In Klimaatmissie Nederland werkt Hogeschool Utrecht aan de industrialisatie van renovatieprocessen voor particuliere woningeigenaren. Daardoor kunnen de kosten fors omlaag en kan overlast verminderen. Op die manier zullen meer particuliere woningeigenaren kiezen voor zo’n duurzame renovatie, is de verwachting.

Zeven studententeams van diverse opleidingen werken samen met docenten en onderzoekers aan dit project in het kader van de TKI-Urban Energy programmalijn 0. Ze ontwikkelen geïntegreerde en stillere warmtepompen, onderhoud en beheer via smart sensing, en digitale services voor optimale prestatiegarantie. Door de industrialisatie hoopt men de kosten van een duurzame woningrenovatie omlaag te kunnen brengen van gemiddeld € 70.000 à € 80.000 nu, naar ongeveer € 45.000.

Meer prefab-elementen gebruiken en betere afstemming en samenwerking kunnen ook zorgen voor minder overlast tijdens de renovatie. Stillere en kleinere warmtepompen en koeling kunnen leiden tot minder klachten na afloop. Door particuliere vraag samen te voegen met vraag van huurders kan de markt voldoende groot worden voor innovatie. Hoe de bewoners dit alles ervaren staat daarbij centraal.

Contactpersoon
Wilko Planje,wilko.planje@hu.nl
Website: https://www.hu.nl/onderzoek/microsysteemtechnologie

Minor Smart Sustainable Cities

De razendsnelle verstedelijking – vooral in de ontwikkelingslanden – dwingt tot het vinden van oplossingen voor urgente problemen als verkeersinfarcten, grootschalige sloppenwijken, ernstige luchtvervuiling en waterverontreiniging, toenemende armoede, onveiligheid en geweld. Hoe maken we steden duurzamer, gezonder, toleranter en inclusiever?

In de minor Smart Sustainable Cities leren studenten in een internationale en multidisciplinaire groep slimme, creatieve en duurzame oplossingen te ontwerpen voor de steden van de toekomst. Hoe lossen we stedelijke problemen op met betrekking tot energie, mobiliteit en afval in de stad? Hoe zorgen we ervoor dat nieuwe innovatieve bedrijven voldoende werkgelegenheid bieden? Hoe zorgen we voor inclusiviteit, participatie en tolerantie? Al deze onderwerpen komen aan bod tijdens de minor Smart Sustainable Cities.

De internationale minor Smart Sustainable Cities wordt sinds 2016 jaarlijks aangeboden bij Hogeschool Utrecht. De minor is ontwikkeld in het CARPE/ERASMUS+ project ESSENCE (European Sustainable Solutions for Existing and New City Environments) in samenwerking met de gemeenten Utrecht, Turku (Finland) en Alcoy (Spanje) en de universiteiten van València (UPV), Turku (TUAS), Hamburg (HAW) en Manchester (MMU).

Contactpersoon
Martijn Rietbergen,martijn.rietbergen@hu.nl
Website: https://www.internationalhu.com/exchange-programmes/smart-sustainable-cities

PixelFarming – circulaire akkerbouw

Je eigen duurzame moestuin pachten en het werk laten doen door robots op zonne-energie. PixelFarming is duurzame akkerbouw waarbij consumenten bepalen wat er geteeld wordt.

PixelFarming is telen op vraag en niet op grootschalig aanbod. Consumenten en chefkoks kunnen ‘farmpixels’ pachten en zelf ontwerpen op basis van diverse gewassen. De autonoom rijdende robots onderhouden de akkers en zorgen voor de gewassen. Er worden geen kunstmest en pesticiden gebruikt. Klanten kunnen de groei van hun moestuin digitaal volgen en worden op de hoogte gehouden van onder meer onderhoud, waarnemingen en recepten. Na de oogst gaat het gewas van het land rechtstreeks naar de klant. Dit zorgt voor een korte duurzame voedselketen. De optimale combinaties voor biodiversiteit in het ecologisch systeem worden geautomatiseerd.

PixelFarming is een initiatief van Campus Almkerk, een innovatiecentrum voor landbouw en duurzaamheid in Almkerk. Door kennis en digitale technologie te combineren wil het bedrijf landbouw duurzaam maken voor mens en milieu. Het doel is een zelfvoorzienende Future Farm. De proeftuinen van Campus Almkerk bieden gelegenheid aan samenwerkende partijen om PixelFarming en natuurinclusieve circulaire landbouw verder te ontwikkelen.

Contactpersoon
Simone Koekkoek, info@campusalmkerk.nl
Website: https://pachtjepixel.nl

Refurbished ketens

Grondstoffen worden steeds schaarser, terwijl de vraag naar producten blijft stijgen. Hoe kunnen afgedankte producten ‘refurbished’ worden? HU-studenten onderzoeken – binnen de verschillende schakels die een rol spelen bij de levenscyclus van producten – hoe we afgedankte spullen kunnen renoveren of herstellen om opnieuw te worden verkocht.

Een refurbished product is een product dat na een eerste keer verkocht te zijn geweest, is terugbeland bij de fabrikant, producent of verkoper, daar is gecontroleerd, gerenoveerd, schoongemaakt en/of hersteld, om vervolgens in een zo goed mogelijke staat weer te koop aangeboden te worden. Vier studenten Technische Bedrijfskunde onderzoeken hoe producten hergebruikt zouden kunnen worden en hoe dit te realiseren valt met de verschillende schakels en bedrijven die een rol spelen bij de levenscyclus van de producten.

Contactpersoon
Evert-Jan Velzing,  evert-jan.velzing@hu.nl

Selficient – duurzame aanpasbare woningen

Verhuizen als je groter of kleiner wil gaan wonen is niet meer nodig met een Selficient-huis. Deze circulaire, modulaire woningen kunnen worden aangepast door het bijplaatsen of afkoppelen van modules. De huizen zijn gemaakt van gestandaardiseerde houten prefab-elementen, in plaats van baksteen en beton. Daarmee kunnen meerdere woningtypen en ‑vormen gecreëerd worden. Door zonnepanelen, een slimme accu, een warmtepomp met vloerverwarming en goede isolatie verbruiken de woningen heel weinig energie.

De huizen zijn bedoeld voor iedereen die duurzaam, energieneutraal en comfortabel wil wonen en een veranderende woonbehoefte heeft. Door de bouwmethode van Selficient passen de huizen zich aan de specifieke woonwensen van de bewoners aan. Ze zijn dus levensfasebestendig. Met deze bouwmethode wil Selficient de negatieve milieu-impact van wonen beperken. De bewoner staat centraal bij duurzame technologische ontwikkelingen. Die moeten op maat beschikbaar zijn voor een groot publiek.

Selficient B.V. is het commerciële vervolg van het gelijknamige HU-studentenproject dat heeft deelgenomen aan de Solar Decathlon 2017 in Denver. Het Selficient-huis won de prestigieuze publieksprijs en prijzen voor marktpotentieel, watermanagement en architectuur. Het bedrijf is opgericht door twee oud-studenten Werktuigbouwkunde van Hogeschool Utrecht.

Contactpersoon
Robin Stuiverrobin.stuiver@selficient.com
Website: https://www.selficient.com

SET – Sociale Energie Transitie

De energietransitie is niet alleen een technologische, maar ook een maatschappelijke omwenteling. In 2050 moet Nederland volledig zijn overgeschakeld op duurzame energie. Hoe gaan we dit samen bereiken? Welke stappen moeten we hiervoor vandaag zetten? Hoe zorgen we ervoor dat alle bewoners betrokken worden bij deze grote technologische, maar vooral ook maatschappelijke omwenteling? Welke maatschappelijke uitdagingen zijn er vanuit buurten, bedrijven en organisaties?

We hebben dus ook te maken met een Sociale Energie Transitie (SET). Hogeschool Utrecht onderzoekt hoe de energietransitie de stad van de toekomst socialer, gelijker en leefbaarder kan maken. De expertise van Hogeschool Utrecht wordt ingezet op het gebied van sociale innovatie en duurzame steden, om zo tot nieuwe kennis, innovaties en oplossingen te komen voor de Sociale Energie Transitie.

Centre of Expertise Smart Sustainable Cities, Kenniscentrum Sociale Innovatie en het lectoraat Co-Design initiëren onder de noemer Sociale Energie Transitie diverse (sub)projecten met studenten. Tijdens de workshop over de SET op de Dag van de Duurzaamheid op 10 oktober 2019 werden tien projectvoorstellen geschreven voor studentenprojecten. Die worden de komende tijd verder uitgewerkt en samen met een aantal lectoren opgepakt.

Contactpersoon
Nanda Vrielink, nanda.vrielink@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl

Universele sensor voor mens en gebouw

Sensoren zijn ‘hot’ en de vraag naar specifieke oplossingen is enorm. Een groep HU-studenten van de studies Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek en Technische Bedrijfskunde pakt het anders aan. Ze ontwikkelen een multi-purpose measuring device: een meetapparaat met verschillende sensoren voor uiteenlopende doeleinden.

De studenten werken een half jaar lang samen aan de opdracht in het kader van een Honours-Quest-project in opdracht van het lectoraat microsysteemtechnologie. De sensoren van het nieuwe meetapparaat kunnen bijvoorbeeld luchtdruk, luchtvochtigheid, temperatuur, lichtintensiteit en beweging meten. De meetresultaten worden via Long Range and low-power wide-area network (LoRa) naar de gebruiker gestuurd.

Het meetapparaat geeft bewoners bijvoorbeeld een seintje als ze een raam openen terwijl de verwarming nog aan staat. Het registreert of fysiotherapiepatiënten hun oefeningen (goed) uitvoeren. Bij ouderen die het apparaat dragen en vallen geeft het apparaat een melding door aan de hulpdienst. Aan mensen met COPD, astma en allergieën kan het apparaat informatie geven over de luchtvochtigheid. Als die te hoog is kunnen ze actie ondernemen om hem te verlagen, bijvoorbeeld door een raam te openen of een luchtontvochtiger aan te zetten, zodat hun symptomen afnemen. Het project loopt nog en het meetapparaat wordt niet alleen ontwikkeld maar ook geproduceerd op Hogeschool Utrecht.

Contactpersoon
Rik Lafeber,Rik.lafeber@hu.nl
Website, https://www.hu.nl/onderzoek/microsysteemtechnologie#Onderwijs