Duurzame projecten

11. Veilige en duurzame steden

Ongeveer de helft van de wereldbevolking woont in de stad en de verwachting is dat dat aantal alleen maar toeneemt. Vrijwel al deze verstedelijking vindt plaats in ontwikkelingslanden. Helaas bevat die groei van ‘stedelijk gebied’ ook sloppenwijken.

Duurzame Utrecht Science Park

Het Centre of Expertise Smart Sustainable Cities zet zich in voor de realisatie van een duurzaam Utrecht Science Park die zich profileert op het gebied van duurzaamheid. Daarnaast is het Centre opdrachtgever van een zogenoemd Quest studentenproject ‘Green Campus’. In dit project werken studenten technische bedrijfskunde aan concepten die de verduurzaming van hun eigen campus dichterbij brengen. De studenten doen onderzoek naar de mogelijkheden voor Utrecht Science Park om zich te profileren door in aanmerking te komen voor een International Sustainable Campus Excellence Award van ISCN, een platform voor die locaties die een voortrekkersrol laten zien op gebied van creativiteit, effectiviteit en goede prestatie eigenschappen van hun campus

Contactpersoon
Erlijn Eweg, erlijn.eweg@hu.nl

Urban Energy

Het Lectorenplatform is een initiatief van het Centre of Expertise Smart Sustainable Cities, gevestigd in Hogeschool Utrecht. Het wil kennisvalorisatie ten behoeve van het bedrijfsleven meer gestalte geven. Binnen het thema ‘Urban Energy’ (energie in de gebouwde omgeving) wil het een brug vormen van praktijkgericht en maatschappelijk gericht onderzoek naar het bedrijfsleven. Daarbij werken de lectoraten samen met elkaar en met bedrijven aan projecten. Verworven kennis vloeit terug in het bedrijfsleven en het onderwijs. Jaarlijks organiseert het Lectorenplatform de Transition Zero Award – een studentenchallenge rondom de energietransitie in steden.

Contactpersoon
Erlijn Eweg, erlijn.eweg@hu.nl

Human Capital Agenda Urban Energy

De Human Capital Agenda (HCA) van de topsector Energie vraagt van het hbo-onderwijs aantrekkelijk onderwijs met zicht op ontwikkelingen in de arbeidsmarkt en voortdurende aandacht voor het versterken van competenties die bijdragen aan één van de grootste uitdagingen van de eeuw: de energietransitie. Daarvoor is het van belang zicht te krijgen op de kennisvragen van het MKB die nu in praktijkgericht onderzoek wel en niet beantwoord kunnen worden. Met inzicht en overzicht op de huidige situatie, kan antwoord worden gegeven op de vraag hoe het HBO-onderwijs flexibel en op maat kan voldoen aan de kennisvragen vanuit het MKB en wat dit betekent voor gezamenlijke kansen.

Contactpersoon
Erlijn Eweg, erlijn.eweg@hu.nl

InnovatieLab Circulair Beheer, Onderhoud en Renovatie

Hoe maken we de stad circulair? Welke innovatieve oplossingen zijn er voor het circulair beheren, onderhouden en renoveren van woningen? Binnen het Centre of Expertise Smart Sustainable cities van de Hogeschool Utrecht wordt momenteel een InnovatieLab Circulair Beheer, onderhoud en renovatie ontwikkeld. Hiermee beogen we een bijdrage te leveren aan de transitie naar een circulaire stadwarmte. Hiermee biedt het Innovatielab een ‘leerwerkplaats’ voor studenten van verschillende opleidingen.

Contactpersoon
Centre of Expertise Smart Sustainable Cities, smartsustainablecities@hu.nl

Warmte Koude Opslag

Door duurzamer om te gaan met het verwarmen en koelen van gebouwen kunnen we veel energie besparen. Warmte- en koudeopslag (WKO) is een methode waarbij warm/koud water in de bodem wordt opgeslagen om op een later moment gebouwen te verwarmen en/of te koelen. De investering in een WKO is hoog, maar eenmaal actief is deze methode uiterst duurzaam en zorgt het ook nog eens voor een lagere energierekening.

Contactpersoon
Arjan Verheul, arjan.verheul@hu.nl

Intelligent beton

Het draadloze netwerk van de Hogeschool Utrecht is een modern wireless netwerk met de nieuwste techniek. Met behulp van een extra tool kan de software een zogenaamde “driehoeksmeting” maken om de locatie van IP devices te bepalen. Deze gegevens kunnen samen met andere gegevens verzameling(en) een schat aan informatie ontsluiten over hoe de gebouwen van HU gebruikt worden.

Met de gegevens van realtime bezetting van gebouwen en werkelijk gebruik. is het mogelijk acties in te zetten om dit te verbeteren. Op deze manier kunnen de gebouwen efficiënter gebruikt worden.

Contactpersoon
Gerard Verwoolde, gerard.verwoolde@hu.nl

SAUNAC

Het internationale project Sustainability Alliance of Urban Networks in Asian Cities (SAUNAC) is een samenwerking tussen hoger onderwijsinstellingen, waaronder de HU, bedrijven en overheidsinstanties uit verschillende landen, met als doel om het ontwerpen, ontwikkelen en implementeren van oplossingen te versnellen voor duurzaamheidsvraagstukken die spelen in Aziatische steden door samenwerking te bevorderen tussen Vietnamese en Europese hoger onderwijsinstellingen.

Op dit moment woont 45% van de bevolking in steden en dat percentage groeit snel. Dat heeft een negatieve impact op de kwaliteit van leven. De Vietnamese overheid heeft zich ten doel gesteld om onder andere uitlaatgassen terug te brengen en over te schakelen naar duurzame energiebronnen. SAUNAC helpt partnerinstellingen in Vietnam hierbij.

Contactpersoon
Martijn Rietbergen, martijn.rietbergen@hu.nl

Werkspoorkwartier – Creatief Circulair Maakgebied

Hoe ga je zo slim mogelijk om met grondstoffen, voorkom je afval en maak je hoogwaardig gebruik van producten, componenten en materialen? In de circulaire broedplaats Werkspoorkwartier Utrecht werken tientallen HU-studenten, onderzoekers en bedrijven aan ontwerpvraagstukken over circulair ontwerp van gebouwen, interieurs en openbare ruimte, hergebruik van materialen en flexibele tijdelijke stedenbouw.

Het project Werkspoorkwartier Creatief Circulair Maakgebied heeft als doel om een toonaangevend vestigingsgebied te maken van het bedrijventerrein Werkspoorkwartier in Utrecht, met ruimte voor creatieve, circulaire maakbedrijven. Om de circulariteit van gebouwen te kunnen vaststellen ontwikkelde het lectoraat Building Future Cities (HU) samen met het Copernicus Institute for Sustainable Development (UU) een doorlopende onderzoekslijn. Het gaat in het Werkspoorkwartier om zowel nieuwbouw als renovatie. Andere projecten zijn ontworpen voor hergebruik, volgens het Design for Deconstruction-principe (DfD). Ze hebben een demontabele constructie. De huidige manier van ontwerpen maakt het vaak onmogelijk om beschikbare gebruikte materialen en gebouwcomponenten in te passen. Material driven design is hiervoor een oplossing, de beschikbare materialen zijn dan leidend voor het ontwerp. Alleen als ontwerp voor hergebruik de standaard wordt kan circulair bouwen de gewenste voordelen geven voor de bouwsector en bijdragen aan het besparen van materiaalgebruik, energiegebruik en CO2-uitstoot.

Contactpersoon
Evert-Jan Velzing, Evert-jan.velzing@hu.nl
Website,  https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/919151.aspx?t=Werkspoorkwartier

Creative Producers

Dat we de verwarming niet al te hard aan moeten zetten weet inmiddels iedereen. Maar hoe kunnen we onze woningen zonder aardgas gaan verwarmen? Er zijn een heleboel technologieën beschikbaar, maar het blijkt moeilijk te zijn om bewoners en gebruikers hier gebruik van te laten maken. Dit Kennis Innovatie Mapping (KIEM) project probeert, door middel van creatieve bedrijven met hun ontwerpende en gebruikersgerichte aanpak, gebruikers mee te nemen in het energietransitie traject. Dit wordt gedaan door een uniek team van Creative Producers (de sociaal/ maatschappelijke ontwikkelroute) en Innovatiecoaches (de technisch/ economische ontwikkelroute). Beide routes worden gelijktijdig gevolgd en met elkaar verbonden om tot een goed resultaat te komen. Kijk voor meer informatie op de site Smart Sustainable Cities.

Contactpersoon
Centre of Expertise Smart Sustainable Cities, smartsustainablecities@hu.nl

Duurzame Energieproeftuin 2.0

Op het dak van een van de gebouwen van Hogeschool Utrecht zijn allerlei zonnepanelen, zonneboilers en dakbedekkingsmaterialen te zien. Dat is de Duurzame Energieproeftuin 2.0, een openlucht lab met praktijkopstellingen die worden gebruikt in het techniekonderwijs. Direct onder de energieproeftuin bevindt zich het Energie-bouwfysicia lab, een testruimte met verwarmings- en koelingsapparatuur die werkt op de warmte die op het dak is opgevangen. In het Energie-bouwfysica lab is ook een klimaatkamer waar studenten binnen- en buitengevels testen en onderzoeken hoe goed de verwarmings- en koelingsapparatuur werkt in een woning.

Veel technieken om huizen efficiënt te verduurzamen bestaan al, maar ze worden nog onvoldoende geïntegreerd toegepast. Daarom werken studenten uit diverse opleidingen vaak samen aan projecten. Ook bedrijven uit de bouw- en installatiesector doen mee. Zo worden de studenten opgeleid aan de hand van actuele praktijkvraagstukken en worden bedrijven geholpen met innovatie-voorstellen. Het openlucht lab op het dak dient tevens als praktijklesruimte voor studenten uit alle leerjaren. Ze volgen onder andere de opleidingen Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek, Built Environment en Technische Bedrijfskunde. De Duurzame Energie proeftuin vormt in combinatie met het Energie‑ en bouwfysica lab een voedingsbodem voor allerlei onderzoeks‑ en onderwijsprojecten.

Contactpersoon
Marcel de Reeder, marcel.dereeder@hu.nl
Website, https://www.onderzoek.hu.nl/Projecten/Duurzame-Energie-Proeftuin

EnergyParty

Veel mensen willen wel een energiezuinige woning. Maar ze weten niet altijd waar te beginnen. Op verjaardagen en buurtborrels wisselen mensen er vaak informatie over uit. EnergyParty vindt dit soort gesprekken heel waardevol en organiseert door heel Nederland energy-party’s. Op zo’n ‘energie-feestje’ bij iemand thuis gaan bekenden met elkaar in gesprek. Het idee is geïnspireerd door de Tupperware-party.

Hoe kunnen de deelnemers bezuinigen en welke mogelijkheden zijn er om zelf duurzame energie op te wekken? Onder leiding van een ervaren facilitator van EnergyParty ontdekken de deelnemers in twee uur tijd welke besparingsmogelijkheden ze kunnen doorvoeren en wat de financieringsmogelijkheden zijn. De deelnemers krijgen inzicht en gaan de urgentie voelen.

EnergyParty wil de energietransitie versnellen door bewoners zelf aan de slag te laten gaan met het verduurzamen van hun woning. Op deze party’s kunnen mensen direct energiebesparende maatregelen nemen en (als collectief) offertes opvragen bij lokale installateurs. Na energy-party’s gaan mensen met buren aan de slag en zo zijn een aantal collectieven opgezet. Tot eind 2019 namen ruim 1.200 huishoudens deel aan een energy-party, waarvan bijna 60% daarna een grote duurzame investering deed in de woning. EnergyParty is mede opgericht door een oud-student Industriële automatisering van Hogeschool Utrecht.

Contactpersoon
info@energieparty.nl
Website, www.energyparty.nl

Academie van de Stad

Aardrijkskundelessen geven over de global goals, of onderzoeken hoe Utrechtse verkeershubs van de toekomst eruit moeten zien. Tientallen studenten van Hogeschool Utrecht doen duurzaamheidsprojecten als deze in opdracht van de provincie en gemeente Utrecht en Amersfoort. De sociale ondernemer Academie van de Stad heeft de partijen met elkaar verbonden. Academie van de Stad zet zich in voor leefbare steden met actieve, betrokken bewoners. Haalt actuele vraagstukken op bij gemeentelijke diensten, provincies en woningcorporaties en vertaalt deze naar projecten en heldere opdrachten voor studenten en young professionals.

Ongeveer zestig studenten van de lerarenopleiding Aardrijkskunde betrekken honderden jongeren bij de global goals. Ze geven les aan middelbare scholieren over de klimaatproblematiek en de global goals en ontwikkelen duurzaamheidsonderwijs, zodat docenten dit verhaal op een heldere wijze over kunnen brengen aan de volgende generatie.

Door de groei van de bevolking en de economie reizen dagelijks veel mensen van, naar en door Utrecht. Dit zorgt voor grote druk op de knooppunten (hubs). Zo’n tweehonderd studenten van de opleiding Built Environment onderzoeken hoe de knooppunten van de toekomst eruit zouden moeten zien. Welke faciliteiten moeten de knooppunten bieden? En hoe zorgen we dat de impact op het klimaat zo klein mogelijk is?

Contactpersoon
An Nguyen Phuc, an@academievandestad.nl
Website, https://academievandestad.nl

Team Celcius – energieneutraal, circulair, modulair huis

Een energieneutraal huis waarin je je leven lang kunt wonen, want je kunt het groter of kleiner maken. Studententeam Celcius creëert een circulair, modulair, zelfvoorzienend én betaalbaar huis. Met deze woning neemt het team deel aan de finale van de Solar Decathlon Build Challenge 2020 in Washington D.C.

Een team HU-studenten vanuit diverse opleidingen ontwikkelt innovatieve en betaalbare oplossingen voor de uitdagingen op het gebied van duurzaamheid, circulariteit, CO2-reductie en energietransitie in en rondom woningen. Het team gaat hiermee de strijd aan met andere universiteiten en hogescholen in de internationale wedstrijd Solar Decathlon Build Challenge 2020. De resultaten zijn door de interdisciplinaire aanpak kwalitatief beter, realistischer, aantrekkelijker, betaalbaar en beter te implementeren en kennen meer draagvlak.

Celcius is onderdeel van Wonen 3.0, een leeromgeving binnen de HU waar interdisciplinaire studententeams meedoen aan (internationale) challenges. De vorige inzending van de HU aan de Solar Decathlon Challenge, in 2015 in Denver, is inmiddels opnieuw opgebouwd op het Utrecht Science Park. Dit ‘Denver House’ is nu een living lab op het gebied van duurzaam wonen. Studenten, onderzoekers en partners uit het bedrijfsleven testen hier samen nieuwe innovatieve systemen en elementen in een real life omgeving.

Contactpersoon
Petra Beisterveld, petra.beisterveld@hu.nl
Website, https://www.celciushu.nl

Durf! Jongerenactiviteiten

Voor jongeren is maar weinig te doen in de wijken Leidsche Rijn, Vleuten en De Meern. Durf! wil daar wat aan doen, door samen met de jongeren allerlei jongerenactiviteiten te organiseren in deze wijken. Het project gaat uit van hun talenten en kracht, niet van achtergrond en eventuele problemen. Momenteel wonen er in de drie wijken ruim 12.000 jongeren van 12 tot 24 jaar; in 2030 zijn dat er naar schatting 18.000.

Durf! wil de jongeren inspireren en prikkelen om hun talenten te ontwikkelen en actief te participeren in de samenleving. Er worden bijvoorbeeld 16+ feesten en sportevenementen georganiseerd en ook is er een jongerenhangplek verwezenlijkt. De betrokkenheid van jongeren bij de organisatie is zo cruciaal dat zij grotendeels eigenaar worden van Durf! Door jongeren deze verantwoordelijkheid te bieden raken ook andere jongeren enthousiast om mee te doen.

Bij het project zijn ongeveer vijftig studenten betrokken van de HU-opleidingen Ecologische pedagogiek, Social Work, Integrale Veiligheidskunde,  MBO Evenementenorganisatie en MBO Sociaal werk. Ook studenten van de Universiteit Utrecht doen mee en men werkt samen met de gemeente Utrecht en allerlei instellingen in de wijken.

Contactpersoon
Edwin Nieman, edwin.nieman@hu.nl
Website, https://www.durf.info/

E-BussEd – elektrisch busvervoer

Omschakelen van vervuilende dieselbussen op schone elektrische bussen, om zo bij te dragen aan energieneutrale mobiliteit en efficiënter openbaar vervoer. Dat is de ambitie van diverse Europese regio’s. Het Europese project Building Capacities for a European-wide E-bus Deployment (e-BussED) verbindt deze regio’s met elkaar door uitwisseling van kennis en ervaringen.

Europese regio’s in Italië, Duitsland, Malta, Hongarije en Nederland die hun busvloot graag willen omschakelen van diesel naar elektrisch, worden door het project e-BussED met elkaar verbonden. De partnerregio’s wisselen ervaringen uit in verschillende stadia van de transitie richting e-bussen. Regio’s die worstelen met de snelle technologische ontwikkelingen op dit gebied worden zo ondersteund. Welke wegen zijn er te bewandelen? Hoe kan energie regionaal worden opgewekt? Door nieuwe ideeën en beter beleid stimuleert het project de vraag- én de aanbodkant van elektriciteit opgewekt uit duurzame bronnen. Daarmee krijgt ook de transitie naar een duurzame economie een impuls. Het project zal leiden tot zes regionale actieplannen en vier best practices reports. Centre of Expertise Smart Sustainable Cities van Hogeschool Utrecht is partner van e-BussED, dat een subsidie kreeg van het European Regional Development Fund Interreg Europe. Studenten van onder andere de opleidingen Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek en Technische Bedrijfskunde werken mee aan het project.

Contactpersoon
Martijn Rietbergen, martijn.rietbergen@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/1485992.aspx?t=e-Bussed+-+Transitie+van+elektrisch+busvervoer+in+Europa

Electric Mondriaan

Energie opwekken met een glas-in-loodraam? Studenten van de Hogeschool Utrecht en de Universiteit Utrecht bouwden samen een ‘glas-in-lood’-raam dat elektriciteit opwekt: Electric Mondriaan. Het design is gebaseerd op werk van de beroemde schilder Piet Mondriaan. Electric Mondriaan is een raam met gekleurde ruitjes die zijn voorzien van luminescerend materiaal. Dit zet de kleuren om in licht. Het licht wordt vervolgens door zonnecelstroken omgezet in elektriciteit.

Electric Mondriaan slaat de zonne-energie op in een ‘powerbank’, zodat de stroom op elk moment gebruikt kan worden. Aan de powerbank kunnen bijvoorbeeld drie telefoons worden opgeladen. Het raam is een duuurzaam en stijlvol alternatief voor mensen die traditionele zonnecellen lelijk vinden. Gewoonlijk liggen zonnecellen in blauwe of zwarte panelen op een dak. Voor sommige mensen is dat een doorn in het oog, die halen liever een Mondriaan in huis.

Contactpersoon
Marcel de Reeder,marcel.dereeder@hu.nl

Energie-bouwfysica lab

In dit living lab staan allerlei gebouwgebonden installaties en bouwfysica. Dit zijn onderzoeks- en praktijkles-opstellingen over warmtepomptechnieken, warmte-terugwinning, luchtbehandeling, regeltechniek, sensortechniek en energie‑opwekking en ‑distributie. Er is een grote dubbele klimaatkamer om samengestelde gevelelementen te bemeten op energie en isolatie, luchtdichtheid en akoestische eigenschappen.

Studenten van Hogeschool Utrecht doen in het Energie-bouwfysica lab praktijkgericht onderzoek naar duurzame energie en opdrachten uit de beroepspraktijk. Het lab is ook een praktijkleslokaal voor studenten van onder andere de opleidingen Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek, Built Environment en Technische Bedrijfskunde uit alle leerjaren. De geleerde theorie wordt toegepast op echte energie-installaties en op bijvoorbeeld gebouwgevels uit de beroepspraktijk. De verkregen praktische inzichten dragen op hun beurt weer bij aan de ontwikkeling van de lopende onderzoeken in het lab.

Studenten werken samen met docenten van het Instituut Engineering en Built Environment, onderzoekers van het lectoraat Nieuwe Energie in de Stad en bedrijven. De samenwerking met marktpartijen staat centraal, om zo goed mogelijk aan te sluiten bij de behoeften van de beroepspraktijk op hbo‑bachelor‑ en ‑masterniveau. Het Energie-bouwfysica lab staat via water‑ en elektriciteitverbindingen in directe verbinding met de Duurzame Energieproeftuin op het dak van het gebouw.

Contactpersoon
Marcel de Reeder,marcel.dereeder@hu.nl
Website, https://www.hu.nl/hu-opent-met-energylab-duurzame-energieproeftuin

Energieleverende façades

Niet alleen een dak, maar ook muren, dakramen en balkons kunnen energie leveren. Dit is mogelijk met de nieuwe techniek BIPV. Zo kunnen ook appartementencomplexen met particuliere eigenaar-gebruikers energieleverend gemaakt worden. Zonnepanelen leveren bij zulke appartementencomplexen vanwege het relatief kleine dakoppervlak onvoldoende energie op, en bovendien zijn er verschillende eigenaren. Maar bij toepassing van BIPV leveren niet alleen daken, maar ook glas‑ en gevelelementen energie.

BIPV is de afkorting van Building Integrated PhotoVoltaics, ofwel gebouw-geïntegreerde zonne-energie. BIPV vervangt de normaal gebruikte bouwmaterialen in delen van de buitenzijde van gebouwen. Bijvoorbeeld op het dak, in dakramen, balkonvoorzieningen, zonweringen en (blinde) muren. Duurzame opwekking van energie wordt zo op een slimme manier gecombineerd met bouwfuncties, met behoud van esthetiek. Studenten en onderzoekers van Hogeschool Utrecht doen toegepast onderzoek naar de BIPV‑façades, systeemintegratie met overige elementen en het ontwikkelen van de customer journey. Dit Topsector Energie-project heet Opschaling NoM Renovaties Appartementen (ONRA), waarbij NoM staat voor Nul op de Meter. De testlocatie is een appartementencomplex aan de Verdiweg in Amersfoort.

Contactpersoon
Wilko Planje, wilko.planje@hu.nl
Website, https://projecten.topsectorenergie.nl/projecten/opschaling-nom-renovaties-appartementen-00031491

Fieldlab 3DMedical

Je eigen op maat gemaakte implantaat uit een 3D-printer? Het kan al in het Fieldlab 3DMedical. Driedimensionale technologie kan de patiëntenzorg op maat sterk verbeteren, bijvoorbeeld door chirurgische modellen en gebioprinte implantaten.

Patiënten hoeven minder vaak CT-scans te ondergaan, doordat scans worden omgezet naar printfiles voor patiëntspecifieke modellen, hulpmiddelen en implantaten. Ook worden operaties minder ingrijpend voor patiënten, doordat chirurgen zich er 100% realistisch op kunnen voorbereiden. Met 3D‑geprinte weefsels kunnen realistische testmodellen en inplantaten worden gemaakt. In het Universitair Medisch Centrum Utrecht worden al op maat gemaakte 3D‑geprinte schedel­‑ en kaakimplantaten en gepersonaliseerde implantaten voor complexe heropereraties van de heup gebruikt.

Fieldlab 3DMedical is het eerste smart industry fieldlab binnen de medische sector in Nederland. Studenten van het Institute for Engineering and Design (IED) kunnen tijdens hun derde jaar in het Fieldlab multidisciplinaire projecten uitvoeren in het kader van 3DMedical. Bijvoorbeeld op het gebied van scoliose braces, knee distractors en beeldvormingstechnieken. Het IED van Hogeschool Utrecht is partner en werkt samen met het Universitair Medisch Centrum Utrecht, Utrecht Science Park, Stichting Protospace en bedrijven met expertise op het gebied van 3D-printen en imaging in de medische sector.

Contactpersoon
Patrick van Veenendaal, Patrick.vanveenendaal@hu.nl
Website, https://husite.nl/duurzaam/17-vn-doelen/17-partnerschappen-voor-de-doelen/#fieldlab-3dmedical

FLUX – Future Living Urban eXperiences

Wat als de overheid bepaalt hoe je reist? Studenten ontwierpen een MobiliteitsApp die op basis van reisdoel, afstand en vervoersdrukte bepaalt met welke vervoersmiddelen en via welke route je reist. Ze ontdekten dat mensen blokkeren als ze geen keuze hebben, maar dat een schijnkeuze met gemak wordt geaccepteerd. In de FLUX-programmalijn van het Centre of Expertise Smart Sustainable Cities ontwerpen studenten provocatieve toekomstbeelden in de vorm van prototypes die je echt kunt ervaren. Verbeeldingskracht en systemisch ontwerpen worden ingezet om meer zicht te krijgen op maatschappelijke uitdagingen.

De verbeeldingen van de toekomst worden weergegeven in beeld, geluid, geur en/of tast. Zo kun je je er echt een voorstelling van maken. Studenten stellen prikkelende ‘wat als’-vragen en gaan het gesprek aan over hoe mensen met zulke mogelijke toekomsten zullen omgaan. Wat is wel en niet acceptabel, wel en niet wenselijk? Deze methode stimuleert een effectieve dialoog over de impact op het dagelijks leven. Verzamelde inzichten worden vertaald naar experimenten om de huidige samenleving in beweging te krijgen en haar veerkracht te prikkelen. Zo bouwt FLUX aan een visie op duurzame steden van de toekomst. De studenten werken samen met bewoners, creatieven, bedrijven, beleidsmakers, musea, ngo’s, overheden, studenten, docenten en onderzoekers.

Contactpersoon
Caroline Maessen, Caroline.maessen@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl/home/default.aspx

Groene Bouwhekken

Door duurzame houten bouwhekken te verhuren met plantenbakken eraan wil de sociale onderneming Groene Bouwhekken de leefbaarheid van bouwplaatsen verbeteren. Zulke bouwhekken zorgen voor een betere uitstraling van bouwplaatsen en minder ervaringen van overlast. Het werk is erop ingericht mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te helpen met (re-)integreren op de arbeidsmarkt. Alle uitvoerende werkzaamheden – zoals inplanten, productie, installatie en onderhoud van de planten – zijn uitbesteed aan (re-)integratie organisaties.

Groene Bouwhekken werkt op het gebied van de begeleiding en ontwikkeling samen met onder meer het Leger des Heils, Groendiensten Reinaerde en Stichting Bouwloods Utrecht. Daardoor kan het bedrijf zich volledig richten op het neerzetten van een duurzame onderneming. Niet alleen het productieproces, maar ook het gebruikte materiaal is duurzaam. De hekken zijn van duurzaam en onderhoudsvrij Douglas-hout. Bij schade wordt er gerepareerd in plaats van vervangen. Hekken worden hergebruikt of het hout wordt gerecycled. In veel gevallen kan de bijdrage voor 100% ingezet worden op de Social Return-verplichting van bedrijven. De arbeidskrachten volgen onder meer opleidingen tot ambachtelijk houtbewerker en assistent-hovenier.

Contactpersoon
Hugo Ward, hugo@groenebouwhekken.nl
Website, www.groenebouwhekken.nl

Innovatielab Circulair beheren, onderhouden en renoveren

De meeste woningen in Nederland zijn relatief nieuw. Doordoor is er weinig nog kennis en ervaring op het gebied van toekomstbestendig renoveren. In het Innovatielab Circulair beheren, onderhouden en renoveren werken studenten van verschillende opleidingen samen met docenten, onderzoekers en bedrijven aan innovatieve oplossingen. Zo leveren ze een bijdrage aan onder andere de transitie naar circulaire stadswarmte en circulaire toekomstbestendige renovatieconcepten.

Renovatieoplossingen worden momenteel meestal snel en voor de korte termijn uitgewerkt. Vooral mkb-bedrijven missen de benodigde kennis en ontwikkelruimte om hun oplossingen zelf te optimaliseren. Ze hebben behoefte aan kennis en samenwerking. In het innovatielab Circulair beheren, onderhouden en renoveren van Hogeschool Utrecht kunnen bedrijven hun vragen en uitdagingen op dit gebied neerleggen. Vragen waar geen eenvoudige oplossing voor is en die samenwerking vanuit verschillende vakdisciplines vereisen. Relevante onderzoeksvragen uit het werkveld worden vertaald naar praktijkvoorbeelden die gebruikt worden in het onderwijs en/of gekoppeld aan onderzoek binnen lectoraten. Dit leidt tot innovatieve oplossingen die kansen bieden voor bedrijven en organisaties en bijdragen aan de circulaire stad.

Contactpersoon
Sebastian Fischerbaling, sebastian.fischerbaling@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/919326.aspx?t=Innovatielab+Circulair+Beheer%2c+onderhoud+en+renovatie

Inside Out renovatie Nul op de Meter

Hoe verduurzamen we hoogbouwflats met sociale huurwoningen? Er is voor zonnepanelen onvoldoende plek op het dak, terwijl het energieverbruik juist hoog is door de grote aantallen bewoners. Project Inside Out wil hoogbouwflats uit de jaren 1960 en 1970 renoveren naar energieleverende wooncomplexen. De flatgebouwen krijgen een slimme gevel met multifunctionele bouwdelen die woningen duurzaam verwarmen en ventileren, gecombineerd met energieopwekking door zon en wind.

Uniek aan het Inside Out-renovatiesysteem is dat de installaties aan de buitenzijde van de flat komen. Daar is meer ruimte voor energie-opwekking dan binnen. De bewoners hoeven niet te verhuizen tijdens de werkzaamheden. Studenten van Hogeschool Utrecht hielpen bij het ontwikkelen van de gevelmodules en bij het testen van de geveldelen in de klimaatkamer van het Energie-bouwfysicia lab. Ze hebben onder meer gekeken naar energieprestaties, comfortabel binnenklimaat, akoestiek, luchtdicht bouwen en brandveiligheid van samengestelde modulaire gevels. Het prototype is aangebracht op een bewoond flatgebouw van tien etages aan de Henriëttedreef in Utrecht Overvecht. Zonnepanelen en een windturbine wekken stroom op voor de flat. De energie die over is wordt opgeslagen in de accu’s van deelauto’s. Dit vermindert de piekbelasting op het elektriciteitsnet. De bewoners profiteren op deze wijze van lagere woon- en mobiliteitslasten.

Contactpersoon
Rogier Laterveer, rogier.laterveer@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl/projecten/919305.aspx?t=Inside+Out

Insted duurzame bodemenergie

Om duurzame energiesystemen ook echt duurzaam te laten presteren moet je ze wél goed onderhouden en beheren. Insted verzorgt het onderhoud en beheer van bodemenergiesystemen voor onder andere onderwijs‑ en zorginstellingen, hotels en wooncomplexen. Door onnodige vraag naar energie en energieverlies door transport te beperken, wordt de werkelijke vraag duurzaam opgewekt. Comfort en de energieprestatie zijn een samenspel van gebouw, installaties en bodemenergiesysteem. De opwekking, distributie en afgifte van energie zijn dus goed op elkaar afgestemd.

Insted werkt met eenvoudige grondwatersystemen en gestandaardiseerde concepten. Zo zijn de voorwaarden voor het leveren van kwaliteit goed en het maakt de kans op fouten kleiner. Ook het beheer is eenvoudiger als de bodemenergiesystemen per gebouw vrijwel gelijk zijn. Insted maakt deel uit van de Installect bedrijven die het gehele traject van ontwerp, realisatie en beheer van (bodem)energiesystemen verzorgen. Voor partners organiseert het bedrijf cursussen bodemenergie. Bij Insted werken diverse HU-alumni.

Contactpersoon
Bart van Zevenbergen, zevenbergen@insted.nl
Website, https://insted.nl

Klimaatmissie Nederland

Aardgasloos wonen en dan ook nog comfortabeler. In Klimaatmissie Nederland werkt Hogeschool Utrecht aan de industrialisatie van renovatieprocessen voor particuliere woningeigenaren. Daardoor kunnen de kosten fors omlaag en kan overlast verminderen. Op die manier zullen meer particuliere woningeigenaren kiezen voor zo’n duurzame renovatie, is de verwachting.

Zeven studententeams van diverse opleidingen werken samen met docenten en onderzoekers aan dit project in het kader van de TKI-Urban Energy programmalijn 0. Ze ontwikkelen geïntegreerde en stillere warmtepompen, onderhoud en beheer via smart sensing, en digitale services voor optimale prestatiegarantie. Door de industrialisatie hoopt men de kosten van een duurzame woningrenovatie omlaag te kunnen brengen van gemiddeld € 70.000 à € 80.000 nu, naar ongeveer € 45.000.

Meer prefab-elementen gebruiken en betere afstemming en samenwerking kunnen ook zorgen voor minder overlast tijdens de renovatie. Stillere en kleinere warmtepompen en koeling kunnen leiden tot minder klachten na afloop. Door particuliere vraag samen te voegen met vraag van huurders kan de markt voldoende groot worden voor innovatie. Hoe de bewoners dit alles ervaren staat daarbij centraal.

Contactpersoon
Wilko Planje, wilko.planje@hu.nl
Website, https://www.hu.nl/onderzoek/microsysteemtechnologie

Minor Smart Sustainable Cities

De razendsnelle verstedelijking – vooral in de ontwikkelingslanden – dwingt tot het vinden van oplossingen voor urgente problemen als verkeersinfarcten, grootschalige sloppenwijken, ernstige luchtvervuiling en waterverontreiniging, toenemende armoede, onveiligheid en geweld. Hoe maken we steden duurzamer, gezonder, toleranter en inclusiever?

In de minor Smart Sustainable Cities leren studenten in een internationale en multidisciplinaire groep slimme, creatieve en duurzame oplossingen te ontwerpen voor de steden van de toekomst. Hoe lossen we stedelijke problemen op met betrekking tot energie, mobiliteit en afval in de stad? Hoe zorgen we ervoor dat nieuwe innovatieve bedrijven voldoende werkgelegenheid bieden? Hoe zorgen we voor inclusiviteit, participatie en tolerantie? Al deze onderwerpen komen aan bod tijdens de minor Smart Sustainable Cities.

De internationale minor Smart Sustainable Cities wordt sinds 2016 jaarlijks aangeboden bij Hogeschool Utrecht. De minor is ontwikkeld in het CARPE/ERASMUS+ project ESSENCE (European Sustainable Solutions for Existing and New City Environments) in samenwerking met de gemeenten Utrecht, Turku (Finland) en Alcoy (Spanje) en de universiteiten van València (UPV), Turku (TUAS), Hamburg (HAW) en Manchester (MMU).

Contactpersoon
Martijn Rietbergen, martijn.rietbergen@hu.nl
Website, https://www.internationalhu.com/exchange-programmes/smart-sustainable-cities

PixelFarming – circulaire akkerbouw

Je eigen duurzame moestuin pachten en het werk laten doen door robots op zonne-energie. PixelFarming is duurzame akkerbouw waarbij consumenten bepalen wat er geteeld wordt.

PixelFarming is telen op vraag en niet op grootschalig aanbod. Consumenten en chefkoks kunnen ‘farmpixels’ pachten en zelf ontwerpen op basis van diverse gewassen. De autonoom rijdende robots onderhouden de akkers en zorgen voor de gewassen. Er worden geen kunstmest en pesticiden gebruikt. Klanten kunnen de groei van hun moestuin digitaal volgen en worden op de hoogte gehouden van onder meer onderhoud, waarnemingen en recepten. Na de oogst gaat het gewas van het land rechtstreeks naar de klant. Dit zorgt voor een korte duurzame voedselketen. De optimale combinaties voor biodiversiteit in het ecologisch systeem worden geautomatiseerd.

PixelFarming is een initiatief van Campus Almkerk, een innovatiecentrum voor landbouw en duurzaamheid in Almkerk. Door kennis en digitale technologie te combineren wil het bedrijf landbouw duurzaam maken voor mens en milieu. Het doel is een zelfvoorzienende Future Farm. De proeftuinen van Campus Almkerk bieden gelegenheid aan samenwerkende partijen om PixelFarming en natuurinclusieve circulaire landbouw verder te ontwikkelen.

Contactpersoon
Simone Koekkoek, info@campusalmkerk.nl
Website, https://pachtjepixel.nl

Repurpose – circulair slopen en bouwen

Hergebruik van bouwmaterialen in de bouwsector zou doodgewoon moeten zijn, vindt Repurpose. Dit bedrijf ondersteunt vastgoedbedrijven, woningcorporaties en ontwikkelaars in circulair bouwen met nog goede bouwmaterialen die vrijkomen uit andere projecten. Dit doet Repurpose door een kansenscan te maken, de gekozen materialen te zoeken en te helpen om de materialen te verwerken in de ontwerp- en bouwprocessen. Bestaande materialen vormen zo de bouwstenen voor nieuw en onderscheidend vastgoed.

De bouwmaterialen zijn afkomstig van onder andere sloopprojecten, handelaren en producenten. Hergebruik moet haalbaar zijn voor elk projectbudget. Daarom berekent Repurpose bij elk geselecteerd materiaal wat het gebruik bespaart of meer kost ten opzichte van nieuw materiaal. Partijen met eigen vastgoed kunnen met Repurpose bouwmaterialen hergebruiken uit eigen projecten in nieuwe projecten. De eigenaar van Repurpose is een oud-student Bouwkunde van Hogeschool Utrecht.

Contactpersoon
Bas Slager, bas@repurpose.nl

Selficient – duurzame aanpasbare woningen

Verhuizen als je groter of kleiner wil gaan wonen is niet meer nodig met een Selficient-huis. Deze circulaire, modulaire woningen kunnen worden aangepast door het bijplaatsen of afkoppelen van modules. De huizen zijn gemaakt van gestandaardiseerde houten prefab-elementen, in plaats van baksteen en beton. Daarmee kunnen meerdere woningtypen en ‑vormen gecreëerd worden. Door zonnepanelen, een slimme accu, een warmtepomp met vloerverwarming en goede isolatie verbruiken de woningen heel weinig energie.

De huizen zijn bedoeld voor iedereen die duurzaam, energieneutraal en comfortabel wil wonen en een veranderende woonbehoefte heeft. Door de bouwmethode van Selficient passen de huizen zich aan de specifieke woonwensen van de bewoners aan. Ze zijn dus levensfasebestendig. Met deze bouwmethode wil Selficient de negatieve milieu-impact van wonen beperken. De bewoner staat centraal bij duurzame technologische ontwikkelingen. Die moeten op maat beschikbaar zijn voor een groot publiek.

Selficient B.V. is het commerciële vervolg van het gelijknamige HU-studentenproject dat heeft deelgenomen aan de Solar Decathlon 2017 in Denver. Het Selficient-huis won de prestigieuze publieksprijs en prijzen voor marktpotentieel, watermanagement en architectuur. Het bedrijf is opgericht door twee oud-studenten Werktuigbouwkunde van Hogeschool Utrecht.

Contactpersoon
Robin Stuiver, robin.stuiver@selficient.com
Website, https://www.selficient.com

SET – Sociale Energie Transitie

De energietransitie is niet alleen een technologische, maar ook een maatschappelijke omwenteling. In 2050 moet Nederland volledig zijn overgeschakeld op duurzame energie. Hoe gaan we dit samen bereiken? Welke stappen moeten we hiervoor vandaag zetten? Hoe zorgen we ervoor dat alle bewoners betrokken worden bij deze grote technologische, maar vooral ook maatschappelijke omwenteling? Welke maatschappelijke uitdagingen zijn er vanuit buurten, bedrijven en organisaties?

We hebben dus ook te maken met een Sociale Energie Transitie (SET). Hogeschool Utrecht onderzoekt hoe de energietransitie de stad van de toekomst socialer, gelijker en leefbaarder kan maken. De expertise van Hogeschool Utrecht wordt ingezet op het gebied van sociale innovatie en duurzame steden, om zo tot nieuwe kennis, innovaties en oplossingen te komen voor de Sociale Energie Transitie.

Centre of Expertise Smart Sustainable Cities, Kenniscentrum Sociale Innovatie en het lectoraat Co-Design initiëren onder de noemer Sociale Energie Transitie diverse (sub)projecten met studenten. Tijdens de workshop over de SET op de Dag van de Duurzaamheid op 10 oktober 2019 werden tien projectvoorstellen geschreven voor studentenprojecten. Die worden de komende tijd verder uitgewerkt en samen met een aantal lectoren opgepakt.

Contactpersoon
Nanda Vrielink, nanda.vrielink@hu.nl
Website, https://www.smartsustainablecities.nl

Universele sensor voor mens en gebouw

Sensoren zijn ‘hot’ en de vraag naar specifieke oplossingen is enorm. Een groep HU-studenten van de studies Werktuigbouwkunde, Elektrotechniek en Technische Bedrijfskunde pakt het anders aan. Ze ontwikkelen een multi-purpose measuring device: een meetapparaat met verschillende sensoren voor uiteenlopende doeleinden.

De studenten werken een half jaar lang samen aan de opdracht in het kader van een Honours-Quest-project in opdracht van het lectoraat microsysteemtechnologie. De sensoren van het nieuwe meetapparaat kunnen bijvoorbeeld luchtdruk, luchtvochtigheid, temperatuur, lichtintensiteit en beweging meten. De meetresultaten worden via Long Range and low-power wide-area network (LoRa) naar de gebruiker gestuurd.

Het meetapparaat geeft bewoners bijvoorbeeld een seintje als ze een raam openen terwijl de verwarming nog aan staat. Het registreert of fysiotherapiepatiënten hun oefeningen (goed) uitvoeren. Bij ouderen die het apparaat dragen en vallen geeft het apparaat een melding door aan de hulpdienst. Aan mensen met COPD, astma en allergieën kan het apparaat informatie geven over de luchtvochtigheid. Als die te hoog is kunnen ze actie ondernemen om hem te verlagen, bijvoorbeeld door een raam te openen of een luchtontvochtiger aan te zetten, zodat hun symptomen afnemen. Het project loopt nog en het meetapparaat wordt niet alleen ontwikkeld maar ook geproduceerd op Hogeschool Utrecht.

Contactpersoon
Rik Lafeber, Rik.lafeber@hu.nl
Website, https://www.hu.nl/onderzoek/microsysteemtechnologie#Onderwijs